فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه/هدف:آیین‌های باران‌خواهی در باور عامه با استمرار حیات اجتماعی مرتبط‌اند و چون وجهی قدسی دارند و تمنّایی برای زندگی‌اند، باید به‌درستی اجرا شوند تا موکّلان باران را یاری دهند و توجّه آن‌ها را جلب کنند. در کتاب آثارالبلاد و اخبارالعباد (تألیف در 674ق) از زکریا بن محمّد قزوینی (605-682ق)، به موارد متعدّدی از این آیین‌ها اشاره شده است که نه تنها در ایران و در میان مسلمانان، بلکه در فرهنگ‌ها و ملل مختلف ثبت شده‌اند؛ آیین‌هایی مانند: استمطار از سنگ‌های باران‌زا، دعای باران، تمسّک به اشخاص یا مکان‌های مقدس، رقص و موسیقی آیینی در طلب باران و قربانیِ (اسب) باران‌خواهی. روش/رویکرد: پژوهش حاضر با تکیه بر آثارالبلاد و اخبارالعباد و به روش توصیف و تحلیل محتوا، آیین‌های باران‌خواهی مذکور را در منابع کهن‌تر بازشناسی می‌کند، نمونه‌های مشابه را در درازنای تاریخ تا به امروز نشان می‌دهد و با بررسی پشتوانة فرهنگی، بعضی وجوه اساطیری یا نمادشناسی را در آن‌ها بیان می‌کند.یافته‌ها/نتایج: آثارالبلاد و اخبارالعباد از منظر ذکر آیین‌های مرتبط با فرهنگ عامه (مانند آیین‌های باران‌خواهی) قابل توجّه است. این آیین‌های باران‌خواهی که اغلب دارای پراکندگی جغرافیایی (در میان فرهنگ‌ها و ملل مختلف)، پیشینة بلند و استمرار تا به امروز هستند را می‌توان به عنوان بن‌مایه‌هایی با وجوه اسطوره‌شناسی/نمادشناسی دانست که ریشه در جان‌مند‌انگاری طبیعت دارند. به باور اجراکنندگان نخستین، با تقلید نمادین از پدیده‌های طبیعی و نثار نیاز و پیشکش می‌توان برکت و باران طلبید و گاه به هنگام شدّت، با تظاهر به حرمت‌شکنی، موکلان باران را بر سر مهر آورد.