خاستگاههای زمانمندی نظریۀ عصمت در آرای تفسیری فخر رازی و ابنشرفشاه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران (نویسندۀ مسئول). Haadi.safari@chmail.ir
2 دانشیار، گروه کلام، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران. Ahmad.karimi@gmail.com
doi
10.22091/ptt.2023.8792.2176چکیده
ضلع زمانمندی آموزۀ عصمتْ محل تنازع دیدگاههای مطلقگرا و مخالفان بوده است که گروه اول، گسترۀ زمانی آن را مطلق دانستهاند و در مقابل، گروه دوم، آن را به پس از بعثت محدود کردهاند. این پژوهش با بررسی تطبیقی دیدگاه فخر رازی، که عصمت را زمانمند دانسته، و ابنشرفشاه حسینی، که گسترۀ عصمت را تشکیکناپذیر به شمار آورده، تلاش کرده تا بنمایۀ دیدگاه آنان دربارۀ زمانمندی عصمت را در پیوند با واژگان قرآنی مرتبط ــ یعنی «ذنب» در آیۀ ۲ فتح، «وزر» در آیۀ ۲ شرح، و «ضلال» در آیۀ ۷ ضحی ــ بررسی کند. یافتهها نشان داد که هر دو مفسر این واژگان را در تنافی با عصمت نمیدانند و در نتیجه، نمیتوان از آنها زمانمندی عصمت را نتیجه گرفت. با این حال، فخر رازی بر انگارۀ زمانمندی عصمت، که مبتنی بر سوگیریهای اشعریگرایانه و اخبار خدشهپذیر است، تأکید و تلاش کرده تا با تأویلات مختلف از اندیشۀ کلامی خود در این باره عدول ننماید. ازاینرو، مواضع روشی و معناشناختیاش در این باره با دیدگاه کلامی وی در انسجام و هماهنگی نیست.
