بازتاب خویش‌کاری‌‌های اتابک ابوبکر بن سعد زنگی در اندیشه و آثار سعدی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران،ایران.

2 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران،ایران.

doi
10.22103/jis.2025.24659.2689
چکیده

زمینه/ هدف: هدف اصلی این پژوهش بررسی و تبیین ارتباط خویش‌کاری با عملکرد اتابک ابوبکر در اندیشه و آثار سعدی است و به این پرسش بنیادی پاسخ می‌دهد: سعدی برای ارائۀ راهکار مناسب به ‌منظور برون‌رفت از شرایط نابسامان جامعه، تا چه میزان به کارویژه‌های اتابک ابوبکر در فارس توجه داشت؟روش/ رویکرد: این پژوهش بر آن است که به ‌روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا به مطالعات کتابخانه‌ای، به تحلیل و تبیین مفهوم خویش‌کاری در کتاب‌های گلستان و بوستان پرداخته و خواست و علاقۀ سعدی را در ارتباط با الگوی مطلوب فرمانروایی که مبتنی بر بنیان اندیشة سیاسی ایران‌شهری است و در شخصیت اتابک ابوبکر متجلی می‌بیند، تحلیل و تبیین کند.یافته‌ها/ نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دغدغۀ سعدی پیدایش بی‌نظمی و ازهم‌گسیختگی ساختارهای موجود در جامعه است که بخش قابل‌توجهی از آن در نتیجۀ ناآگاهی و بی‌توجهی حکّام و کارگزاران مغول نسبت به نظام خویش‌کاری، به وجود آمده بود. بنابراین، سعدی تلاش می‌کند با توصیه‌ها و اندرزها و ارائة نمونه‌های موفق فرمانروایی، حکومت‌گران را به رعایت اصل خویش‌کاری برانگیزد. به نظر می‌رسد که الگوی مطلوب مورد نظر سعدی، جامعه و حکومت ایالت فارسِ تحت حاکمیت اتابک ابوبکر است که در آثار سعدی بازتاب یافته و توصیف و تمجید شده است.