مطالعه و واکاوی نقشمایه های آجری در مسجد_مدرسه ملک زوزن شهرستان خواف
نویسندگان
1 استادیار گروه مرمت و باستان شناسی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. ایران
2 استادیار دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشکده هنرهای صناعی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. ایران
doi
10.22034/jgk.2023.308436.0چکیده
آجرکاری که از زمانهای پیش از اسلام، مورد توجه معماران ایرانی قرار گرفته بود در دوران سلجوقیان و خوارزمشاهیان به اوج خود رسید. علاوه بر شکوفایی آجرکاری در دوره خوارزمشاهیان، این دوره را میتوان دوره شروع استفاده از آجرهای لعابدار رنگی در نمای ساختمان دانست. نمونه شاخص و کامل این نمونه تزیینات را میتوان در بنای زوزن خواف مشاهده کرد. آجرهای تزیینی این بنا شامل بیش از 75 نوع از انواع چینشهای آجری مختلف و تراشهای آجری متنوع با نقوش هندسی، گیاهی و کتیبه میباشد که علیرغم اهمیت آن در هنر اسلامی، تاکنون مطالعات زیادی بر آنها صورت نگرفته است. بر همین اساس در این مقاله، سعی بر آن شده است تا به روش توصیفی و با استفاده از مطالعات میدانی و کتابخانهای آجرهای تزیینی با نقوش هندسی این بنا مورد مطالعه قرار گیرد. این پژوهش درصدد پاسخگویی به سوالات زیر است: تزیینات آجری هندسی بنای ملک زوزن خواف، در چند دسته قابل تقسیم بندی هستند؟ از چه الگوها و تناسبات هندسی، در این تزیینات بهره گرفته شده است؟ براساس این مطالعه مشخص گردید که تزیینات هندسی آجری این بنا بسیار غنی بوده و بالغ بر 27 نمونه از انواع مختلف نقوش هندسی در آن به اجرا در آمده است. همچنین در این تزیینات از الگوها و تناسبات دقیق هندسی بهره گرفته شده است که در خلال متن اصلی به آنها پرداخته خواهد شد.
