بازنمایی ماهیت هویت ملّی در ادبیات نوین دوره پهلوی بر اساس دیدگاه «تاریخی نگر»

نویسندگان

1 استادیار تاریخ و عضو هیأت علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ج.ا.ایران

doi
10.22103/jis.2025.24059.2651
چکیده

زمینه/ هدف: هویت‌ ملّی در دوره پهلوی در بستری از اندیشه‌ها و گرایش‌های ملی‌گرایانه، میهن دوستی و وطن-خواهی؛ برنامه تجدد خواهی و دولت- ملت‌سازی حکومت پهلوی بازنمایی شد. بسیاری از شاعران و ادیبان در اشعار و آثار ادبی خود به بازنمایی و ترسیم هویت ملّی و مؤلفه‌های آن پرداختند. این پژوهش بر آن است تا ضمن بررسی ادبیات نوین ایران و با توجه به تلاش‌های شاعران و نویسندگان که به موازات گفتمان رسمی دربار پهلوی در صدد بازخوانی و احیاء هویت ایرانی بودند، تبیین کامل‌تری از ماهیت هویت ملّی در آثار ادبی و اشعار این دوره ارائه دهد.روش/ رویکرد: نوشتار حاضر با بهره گیری از روش توصیفی و تحلیلی مبتنی بر مطالعه و گردآوری داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و نشریات و بر اساس دیدگاه تاریخی‌نگر به ماهیت بازنمایی هویت ملّی در ادبیات نوین دوره پهلوی می-پردازد.یافته/ نتایج: بر اساس دیدگاه تاریخی‌نگر، هویت ملی در دوره پهلوی در سایه عناصر و مؤلفه‌های هویت ایرانی و در چرخه‌ای از ناسیونالیسم تجدد خواهانه با محوریت شاه بازسازی شدند. ادبیات در اشکال شعر و رمان و بر بستری از فرهنگ ایرانی، سرودن اشعار میهنی و حماسی و تأکید بر ظرفیت و قابلیت زبان فارسی در انتقال برخی از مؤلفه‌های فرهنگی و تمدنی و میراث تاریخی آن ضمن برخورد سلبی با غرب و مدرنیسم غربی، به بازنمایی انگاره‌های هویتی در وجه غالب باستان‌گرایانه‌ آن مانند وطن پرستی، شاه پرستی، تاریخ و زبان مشترک ایرانی دست زد.