فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«زمان» یکی از تأثیرگذارترین پدیده‌های هستی است که در کنار مکان، ظرفی برای انجام کارها در جهان است. در اندیشۀ ایرانیان باستان، زمان خود آیینی به نام «زُروانیسم» داشت که تقدیرگرایی یکی از مقوله‌های پایه‌ای آن به حساب می‌آمد. اثر زمان در فرهنگ اندیشگانیِ ایرانِ دورۀ ساسانی در اندرزهای دینی و حِکَمی- عملیِ بعضی از دین‌مردان و دانایان به خوبی پیداست. از آنجا که اثر زمان در هیچ کدام از دیگر انواع ادبی آن دوره به اندازۀ نوعِ اندرزی پُررنگ نیست، این مقاله پدیدۀ زمان را با روشی توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای از منظر رابطۀ زمان و انجام کار در متون اندرزی پهلوی مورد بررسی قرار داده است. نتایج نشان می‌دهد که اندرزگویان خطاب به اندرزشوندگان، در خصوص اهمیت و تأثیر زمان در انجام کارها، از زمان ازلی تا زمان فرجامین و دوره‌های میانی آنها مانند هزاره، سال، فصل، ماه، اوقات شبانه‌روز، ساعت، ... سخن به میان آورده‌اند. در مواردی به دلایل یا نتایج انجام کارها یا پرهیز از انجام آنها نیز اشاره شده است. در نهایت، این‌که آثار بسیاری از اندرزهای پهلوی، در ادبیات، سیاست، فرهنگ و اجتماع ایرانِ بعد از اسلام به روشنی دیده می‌شود.