بازسازی نسبی فعالیت‌های تولیدی و صنعتی در اقتصاد شاهی تخت‌جمشید؛ با نگاهی به‌شواهد باستان‌شناختی و مدارک نوشتاری

نویسندگان

1 دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دنشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران.

doi
10.22084/nb.2022.25516.2440
چکیده

کشف و انتشار گِل‌نوشته‌های تخت‌جمشید (بارو و خزانه)، پرتو روشنی بر بسیاری از فعالیت‌های جاری در «سازمان اقتصادِ شاهی تخت‌جمشید» افکند؛ فعالیت‌هایی که در برخی مواقع به‌وسیلۀ شواهد متقن باستان‌شناختی حمایت و تقویت می‌شوند. از مهم‌ترین این فعالیت‌ها می‌توان به وجود حرفه‌ها و صنایع مختلف تولیدی و صنعتی در این سازمان اقتصادی عظیم اشاره کرد. مدیریت اقتصادی تخت‌جمشید برای سازمان‌دهی و رونق این بخش، صنعتگران متخصص و ماهری را از سراسر سرزمین‌های تحت قلمرو شاهنشاهی هخامنشی به خدمت گرفته بود، که براساس نیاز به نیروی کار از مکانی به مکان دیگر منتقل می‌شدند. نوع حرفه و محل خدمت هرکدام از گروه‌های کاری (صنعتگران) در بسیاری از مواقع به‌طور دقیق در گِل‌نوشته‌ها ثبت و ضبط شده است. رد و نشان این صنعتگران و کارگران را می‌شود ازطریق بقایای باستان‌شناختی برجای مانده از آن‌ها مانند «ابزارهای مورداستفاده»، «نشانه‌ها» و «اشیاء و آثار» پیگیری کرد؛ حال پرسش اصلی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که بخش تولیدی و صنعتیِ «اقتصاد شاهی تخت‌جمشید» دربرگیرندۀ کدام صنایع و پیشه‌ها بوده است؟ این پژوهش با رویکرد تاریخی و بهره‌گیری از تفاسیر و اطلاعات گِل‌نوشته‌های منتشر شده از بایگانی تخت‌جمشید و شواهد باستان‌شناختی، سعی در روشن‌کردن نسبی شاخه‌های مختلف فعالیت‌های تولیدی و صنعتیِ اقتصاد شاهی تخت‌جمشید دارد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در تخت‌جمشید و سایر مراکز وابسته به آن، طیف گسترده‌ای از پیشه‌ها مانند: فلزگری، معدن‌کاری، شراب‌سازی، آبجو‌سازی، بافندگی، دباغی، ساخت اشیاء و ظروف سنگی، آجرکاری، سفالگری، درودگری و ... جریان داشته است.