فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قلعه یل‌سویی، یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین قلاع دوران اسلامی در شهرستان گرمی اردبیل و در حوزۀ جغرافیایی شمال‌غرب ایران بوده که حجم انبوه داده‌های فرهنگی آن، ازجمله «سفال» بر اهمیت محوطه افزوده است. این قلعۀ تاریخی در سال 1397 مورد بررسی‌های روشمند باستان‌شناسی قرار گرفت. در ضمن مطالعات و بررسی‌های صورت‌گرفته در این محوطه، یافته‌های سفالی زیادی، شامل ظروف سالم و قطعات مختلف شکسته در کارگاه‌های مختلف کاوش شناسایی شد که بر اهمیت این سایت باستانی بیش از پیش، افزوده و ضرورت ساماندهی و تحلیلی شفاف را در رابطه با این یافته‌های مهم فرهنگی موجب گردید. از نکات مهم در ارتباط با سفالینه‌های قلعه یل‌سویی، وجود گونه‌های سفالی از منظر فرمی و نقوش آن بوده که تا به امروز موردمطالعه قرار نگرفته و می‌تواند در زمینۀ مطالعات سفالینه‌های دوران اسلامی در حوزۀ جغرافیایی شمال‌غرب ایران مفید واقع گردد. در این‌راستا، پژوهش پیشِ‌رو به شیوۀ توصیفی-تحلیلی و براساس مطالعات کتابخانه‌‌ای و کاوش‌های میدانی، به معرفی، گونه‌شناسی و تحلیل نقوش سفالینه‌های محوطۀ یل‌سویی پرداخته است؛ هم‌چنین منشأ تولید این آثار در منطقه، شناسایی نواحی در تعامل و روابط فرهنگی با قلعه یل‌سویی و درنهایت تعیین دورۀ زمانی آن براساس گاهنگاری‌ و مقایسه‌های صورت گرفته؛ از مهم‌ترین اهداف و پرسش‌های مطرح‌شده در این پژوهش هستند. مطالعات صورت‌گرفته نشان می‌دهد که سفال‌های این محوطه در یک دسته‌‌بندی کلی به چهار گروه: سفال‌های بدون‌لعاب ساده و منقوش و سفال‌های لعاب‌دار ساده و منقوش قابل تقسیم بوده و شامل انواع تکنیک‌های قالب‌زده، نقش‌کنده، نقش مُهری، نقش‌افزوده، ترکیبی، لعاب یک‌رنگ، نقاشی روی لعاب، نقاشی زیرلعاب، آق‌کند، زرین‌فام، و اسگرافیاتو می‌باشد. این آثار متعلق به قرون نخستین اسلامی و هم‌چنین قرون میانی، خصوصاً دورۀ سلجوقی بوده و نوع نقوش و تکنیک‌های به‌کار رفته در این سفالینه‌ها، نشان از ارتباطات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای قلعه یل‌سویی با دیگر نواحی هم‌چون: آذربایجان، زنجان، کاشان، ری، نیشابور و همدان دارد.