بررسی تطبیقی شکل‌گیری رواق الله وردی خان حرم مطهر رضوی بر مبنای وجودشناسی حکمت متعالیه ملاصدرا

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

3 استادیار، گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران

doi
10.22034/jgk.2022.308570.0
چکیده

رواق الله‌وردی‌خان در عصر صفویه،در همجواری مرقد امام رضا(ع)و به دستور الله‌وردی‌خان، فرمانده نظامی عصر صفوی بنا شد. ساخت رواق هم‌عصر بازندگانی صدرالدین محمد‌بن‌ابراهیم قوام شیرازی معروف به ملاصدرا،یکی از بزرگ‌ترین حکیمان جهان اسلام وبنیانگذار حکمت متعالیه است که الله‌وردی‌خان نسبت به حکیم وآموزه‌های حکمی اواحترام خاصی قائل بود.حکمت ملاصدراتأثیر بسیاری برآموزه‌های دینی،اعتقادی،هنر و بالأخص معماری زمان خویش وپس ازآن نهاد.معماری به دلیل تأثیرپذیری از فرهنگ ومبانی اعتقادی،اشاعه‌دهنده جهان‌بینی معماران زمان خویش بود،بنابراین فرض برآن است که معماری رواق نیز،قادر است مفاهیم بنیادین برگرفته ازحکمت ملاصدرا را، نمایان سازد. در این راستا، بررسی تطبیقی شکل گیری رواق الله‌وردی‌خان بر مبنای وجودشناسی حکمت متعالیه به‌منزله کامل‌ترین حکمت مشرق زمین، در روند ساخت آن قابل ‌بررسی است. بنابراین سؤال مطرح چنین است که چگونه مباحث وجودشناسی ملاصدرا در شکل‌گیری رواق الله‌وردی‌خان تأثیرگذار بوده و این تأثیرات به چه صورتی در کالبد و معنای رواق نمایان شده است؟ از این‌رو برآنیم، در پژوهش حاضر مبانی وجودشناسی ملاصدرا را در این بنای باشکوه بنا بر یافته‌های علمی به منصه ظهور برسانیم. وجود این سؤال و رابطه نزدیک این دو شخصیت معروف عصر صفوی به انضمام ایجاد بنا در مهم‌ترین مکان مذهبی ایران می‌تواند وجود رابطه حکمت متعالیه در شکل‌گیری بنا را تقویت نماید. همچنین بررسی بنا و تطبیق آن با مبانی وجود شناسی این حکمت قادر است پاسخ دقیق‌تری را برای سؤالات مطروحه در بر داشته باشد. به این منظور در پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیل و راهبرد استدلال منطقی، چهار مبنای وجودشناسی حکمت ملاصدرا در شکل‌گیری رواق مذکور مورد بررسی قرار خواهد گرفت.