نام‌شناسی اشخاص در شاهنامۀ فردوسی (بر اساس نام‌های در پیوند با آب)

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان ، ایران.

2 سیستان و بلوچستان. زاهدان. بلوار دانشگاه. دانشگاه سیستان و بلوچستان. کوی اساتید. خیابان نیلوفر

doi
10.22103/jis.2025.23634.2679
چکیده

نام‌شناسی زیرمجموعه‌ای از زبان‌شناسی است که در پیوندی تنگاتنگ با معناشناسی قرار دارد و با رویکردهای مختلفی قابل مطالعه است. یکی از مهمترین این رویکردها نام‌شناسی به روش تاریخی است که در آن نام‌ها از هر نوع و دوره تاریخی که باشند، مورد بررسی قرار می‌گیرند. آنچه سبب اهمیت نام‌هاست کارکردهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، تاریخی، زبان‌شناسی، سندشناسی، باستان‌شناسی و موارد دیگر است. در این پژوهش آن دسته از نام‌هایی که در بخش‌های مختلف اساطیری، پهلوانی و تاریخی شاهنامه فردوسی، در پیوند با «آب» قرار دارند، با روش اسنادی ـ کتابخانه‌ای بررسی شده‌اند. حاصل کار نشان‌می‌دهد که هر کدام از این نام‌ها برای یک مدلول خاص در ارتباط با توتم، دین و کیش مورد پذیرش (پرستش) از باب تضاد یا تناسب به‌کار‌رفته‌اند. از سوی دیگر، جزء آب در برخی از این نام‌ها محرّف پسوند دیگری است و ارتباطی با آب ندارد. گاه نیز، وجود نام آب در یک نام خاص در پیوند با محتوای یک داستان قرار داشته و محصول دورانی متأخر است و برای تطبیق اسطوره بر واقعیت در یک فرایند داستانی آفریده‌شده‌است.