فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحلیل جریان‌های مهاجرتی به درک روابط میان سکونتگاه­ها، دلایل و تأثیرات این پدیده بر حوزه جغرافیایی و همچنین ارائه پیشنهاد و اتخاذ سیاست‌های جمعیتی و خدماتی مناسب، کمک می‌‌کند. این پژوهش با هدف تحلیل جریان مهاجرتِ میانْ شهرستانی در استان‌‌های خراسان، طی سال‌های 1390ش تا 1395ش و پاسخ به این سؤال انجام شده است که شبکه سکونتگاهی استان‌‌های خراسان (در مقیاس شهرستان) بر اساس میزان مهاجرت چه وضعیتی دارد؟ روش پژوهش کمی و رویکرد مورد استفاده در آن توصیفی-تحلیلی می‌باشد. شیوه جمع‌آوری داده‌‌ها اسنادی و از آمارهای مربوط به دوره‌‌های سرشماری 1390ش و 1395ش استفاده شده است. برای تحلیل داده‌‌ها از رویکرد صفت‌مبنا و جریان‌مبنا و نرم‌افزار Gephi استفاده شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌‌دهد که از میان شهرستان‌‌های موردمطالعه تنها 8 شهرستان مهاجرپذیر بوده و 39 شهرستان دیگر، مهاجرفرست هستند. شهرستان مشهد از برتری بسیار بالایی نسبت به سایر شهرستان‌‌ها برخوردار است و به‌عنوان مرکز اصلیِ شهرستان‌‌های سه استان به‌حساب می‌آید. هرچند 4 خوشه کوچک­تر به مرکزیت شهرستان‌‌های بیرجند، سبزوار، بجنورد و تربت‌حیدریه قابل‌شناسایی هستند. دسته دوم به مرکزیت بیرجند، پویاترین خوشه از نظر تحرک مهاجرتی است. غالب شهرستان­های مرزی و کم برخوردار، مهاجرفرستی بالایی دارند. به عبارتی، علاوه بر اقتصاد، عامل جغرافیایی نیز در پویایی جمعیت مؤثر است.