تحلیل هنرسازه تضاد در مختارنامۀ عطار نیشابوری
نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
3 زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
4 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
doi
10.22103/jis.2025.23986.2646چکیده
زمینه / هدف: این پژوهش درپی آنست که سیمای فرم و وجوه ادبیت را در رباعیات عطار نیشابوری با توجه به هنرسازۀ تضاد نشان دهد. مشخص کردن این مسئله تا حدود زیادی الگوی جمالشناسیک رباعیات عطار را روشن میکند.روش / رویکرد: در این پژوهش از نظریۀ صورتگرایی استفاده شده است. این نظریه درپی آشکار کردن وجوه ادبیت متون ادبی است. از این میان رباعیات عطار نیشابوری ازطریق بررسی وجهغالب در ابیاتی که از هنرسازۀ تضاد بهره بردهاند، انتخاب شدهاست. یافتهها / نتایج: نتایج تحقیق نشان میدهد مختارنامۀ عطار یکی از جامع ترین منابع به لحاظ برخورداری از انواع مضامین عرفانی است و این منبع در بردارندۀ تضادهای زبانی و عرفانی بسیاری است. اشکال ادبیت ابیات از سه الگوی کلی پیروی میکند که سهم تضاد در آن بسیار برجسته است. تضاد بهعنوان یکی از ویژگیهای بارز کلام عطار برآمده از تجربیات و مکاشفات عمیق درونی اوست که در پی فراتر رفتن او از دنیای مادی و مواجه با حقایق برتر به دست میآید. گسترۀ عرفان عطار بسیاری از حقایقی را که ما آنها را در تضاد هم میبینیم در کنار هم تعریف میکند و تأمل در ژرفای این تضادها و روابط دوسویۀ آنان ما را به حقیقت عرفان عملی عطار نزدیکتر میکند.
