تحلیل افسانههای تاتی سنخواست بر اساس الگوی آرنه، تامپسون و اوثر (مورد مطالعه: افسانههای تاتی مندرج در کتاب شبانههای کویر)
نویسندگان
1 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران
doi
10.22103/jis.2025.23693.2621چکیده
افسانهها یکی از انواع ادبیات عامیانه هستند که در گذشته از آنها به عنوان شیوۀ انتقال دانش و اطلاعات به کار گرفته شده است. خراسان شمالی یکی از استانهایی است که دارای افسانهها و قصّههای غنی و پرنغزی است. این استان شامل اقوام مختلفی از جمله: ترک، ترکمن، کرد و تات میباشد که هر یک از آنها منابع مفیدی برای پژوهش در حوزۀ فرهنگ عامه به حساب میآیند. در این پژوهش به افسانههای قوم تات جلگۀ سنخواست پرداخته شده است. عنصری که بیش از همه در این افسانهها به چشم میخورد و به آنها جان میبخشد، بنمایههاست که هدف پژوهش حاضر استخراج این بنمایهها و ارائۀ طبقهبندی علمی آنها بر اساس نظریّۀ آرنه تامپسون اوثر است. در این پژوهش مهمترین بنمایههای 30 قصۀ تاتی از جمله موجودات و حیوانات واقعی، موجودات و حیوانات غیرواقعی و خیالی، اشخاص، حوادث و اعمال معمول، حوادث و اعمال غیرمعمول، مفاهیم و موضوعات و ... به روش توصیفی- تحلیلی بررسی شده است. حاصل این طبقهبندی، مشخص شدن پربسامدترین نوع هر بنمایه است که به ترتیب شغال، سیمرغ، شاه، پاپوش دوختن، حرف زدن حیوانات و عاشق شدن میباشد. منبع اصلی و مکتوب این 30 افسانه، کتاب «شبانههای کویر» تألیف حسین اسکندری است. دستاورد این مقاله این است که افسانههای این منطقه ریشههای مشترکی با افسانههای ایرانی دارند و میتوان از این افسانهها به اعتقادات و آداب و رسوم مردم این قوم پی برد.
