فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از گذشته تاکنون یکی از ملزومات راه‌های بین شهری برای کاروانیان یا مسافران وجود بنا‌های خدماتی و رفاهی با کار‌کرد‌های متفاوت بوده است. این ابنیه در گذشته بیشتر شامل تک‌بنا‌هایی مثل انواع کاروان‌سرا، چاپارخانه و آب‌انبار بودند. اما در معدود مناطقی از سرزمین ایران ابنیه خدماتی و رفاهی شناسایی شده که از چند سازۀ گوناگون با کاربری‌های مختلف، تشکیل شده-اند. این ابنیه عموماً در مناطقی ساخته شده‌اند که شرایط آب و هوایی مساعدی ندارند مانند مناطق گرم و خشک بیابانی یا نیمه‌بیابانی. یکی از این مجموعه بنا‌های شناسایی شده چهل‌پایه است که در مسیر راه باستانی خراسان – کرمان، قرار گرفته است. این مجموعه بنا که شامل کاروان‌سرا، آب‌انبار، پایاب و ... می‌باشد، در انتهای جنوبی بخش دیهوک شهرستان طبس و در داخل کویر لوت قرار گرفته است. در ارتباط با این مجموعه تاکنون پژوهش چندانی صورت نگرفته و تنها به‌صورت اجمالی پلانی از کاروان‌‌سرای آن ترسیم شده و توضیحاتی مختصر در مورد این سازه بیان شده است؛ اما در مورد فضا‌های گوناگون دیگر آن، کارکرد آنها و موارد دیگر، مطالبی منتشر نشده است. در حالی که این مجموعه بنا به دو دلیلِ برخورداری از چند سازۀ گوناگون با کاربری‌های متنوع و مراحل ساخت چند دوره‌ای آن، اهمیت زیادی در مطالعات تاریخ معماری داشته و ضرورت داشت که به آن بیشتر پرداخته شود. بر همین اساس اهداف اصلی پژوهش حاضر شامل بررسی و مقایسه کلی آثار این مجموعه، شناسایی کاربری احتمالی آنها و تاریخ‌گذاری تقریبی هر یک بنا‌های آن است. روش پژوهش حاضر توصیفی – تحلیلی بوده و شیوۀ گردآوری اطلاعات آن ترکیبی از مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای است. در پژوهش حاضر ضمن شناسایی کارکرد تمام ابنیه، چنین مشخص گردید که بنا‌های این مجموعه از میل‌های راهنما گرفته تا آب‌انبار و کارو‌ان‌سرا، تماماًکارکرد خدماتی داشته‌اند اما احتمالاً در دو یا چند دورۀ زمانی مختلف از قرن چهارم تاقرن سیزدهم هجری ساخته شده‌اند.