فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تاریخ دریافت: 01/12/1399   |   تاریخ پذیرش: 13/04/1400ابن‌عادل دمشقی، مفسّر قرن نهم در تفسیر اللّباب فی علوم الکتاب که موسوعه‌ای از علوم مختلف بوده، از دیدگاه‌های ده‌ها مفسّر و ادیب بهره‌مند گشته و در مواردی  نیز به نقد و یا ردّ آن‌ها پرداخته است. یکی از این مفسران، زمخشری معتزلی، نویسنده  تفسیر الکشّاف عن حقایق غوامض التّنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل در اوایل قرن ششم است. ابن‌عادل با وجود اعتراف به اهمیت و برجستگی تفسیر کشّاف و بهره‌مندی گسترده از آن، مناقشاتی را بر مبنای تفکر اشعری خویش در زمینه‌های اعتقادی به آن وارد کرده است. این نوشتار با رویکرد نظری و به شیوه کتابخانه‌ای، به برخی نقدهای ابن‌عادل بر زمخشری در مباحثی مانند چگونگی تبیین برخی آیات مربوط به صفات خداوند مانند مکر، غضب، استهزا، تعجب، تکبر، حیا، و نیز شفاعت و حوزه تعلق آن، آیات مربوط به اراده و اختیار انسان و نیز بحث رؤیت خداوند به عنوان یکی از پردامنه‌ترین جدال‌ها در تاریخ اسلام پرداخته و تأثیر مبانی و پیش‌فرض‌های اعتقادی در برداشت از آیات را در مواجهه دو تفسیر نمایانده است. هم‌چنین برخی اختلاف نظرهای دو مفسّر در حوزه ادبیات قرآنی مطرح شده که آن موارد نیز اساساً به چالش‌های عقیدتی- کلامی برمی‌گردد. احسانی، ک (1400). واکاوی نقدهای‌ ابن‌عادل بر زمخشری در برداشت‌‌های کلامی ـ ادبی از آیات در تفاسیر اللّباب و الکشّاف، دوفصل‌نامۀ پژوهش‌های تفسیر تطبیقی. 7 (14)، 168-145. Doi: 10.22091/PTT.2021.5084.1685