مطالعه شمایل شناسی کتیبههای بناهای صفوی سرایان
نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه هنر اسلامی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر، تهران، ایران
2 استادیار، گروه کتابت و نگارگری، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22034/jgk.2021.142843چکیده
سرایان ازجمله شهرهای خراسان جنوبی است که به دلیل قرار گرفتن در مسیر ارتباطی جادۀ خراسان بزرگ و بهموجب توسعه و آبادانی آن در دورههای مختلف تاریخی، آثار معماری مذهبی و غیرمذهبی بسیاری در خود گنجانده است. در پژوهش حاضر، کتیبههای بناهای دوره صفوی سرایان از منظر شمایلشناسی مورد مطالعه قرارگرفته است. بدین منظور، نخست، معرفی و دستهبندی کتیبههای صفوی شهر سرایان و سپس، بررسی و تحلیل مضامین هر یک از این کتیبهها، صورت گرفته است. تحلیل و کشف زوایای ناشناخته باورها، اعتقادات و جهانبینی مستتر در کتیبهها که باعث شکلگیری آنها شده، اصلیترین هدف این پژوهش است. ازاینرو، پرسش اصلی این پژوهش بدین گونه طرحشده است: علل ایجاد کتیبهها و بسترهای فکری و اجتماعی بانیان و سازندگان، در شکلگیری آنها بهعنوان آثار هنری بهجای مانده از دوره صفوی چیست؟ در راستای دستیابی به پاسخ این پرسش، 6 کتیبه سنگی مربوط به دوره صفوی شناساییشده که جامعه آماری پژوهش حاضر را تشکیل میدهد. گردآوری اطلاعات به روش میدانی و کتابخانهای صورت گرفته است. روند تحلیل و تفسیر آثار با رویکرد شمایلشناسی (آیکونولوژی) آروین پانوفسکی صورت گرفته است. نتایج حاصله نشان میدهد که کتیبهها در کنار جنبه تاریخی، از وجود کارکردی تبلیغی هم برخوردار بودهاند و گاهی بسان مبلغان مذهبی عمل کرده و ضمن تشویق و ترغیب ناظران، اشاراتی نهفته به تفکرات و عقاید شیعی داشتهاند. به عبارتی، یکی از مهمترین بسترهای زمینهساز این کتیبهها، تلاش آگاهانه در ارائه و ترویج باورهای شیعی جهت مقابله با همسایگان مهاجم شرقی بوده است.
