بزرگمهر بختگان: وزرگ فرمدار یا موبد؟ (نگاهی تازه به شخصیت بزرگمهر از خلال اندرزهایش)

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی

doi
10.22103/jis.2024.22551.2557
چکیده

زمینه/هدف: در درازنای تاریخِ چند هزار سالۀ ایران، پیرامون هیچ‌یک از شخصیت‌های تاریخی آن، به اندازۀ بزرگمهر بختگان، وزیر فرزانۀ خسرو انوشیروان، هاله‌ای از ابهام، افسانه و اقوال گوناگون و احیاناً متضاد را فرانگرفته است. به‌طوری‌که در چیستیِ نام، نشان و حتی در وجود تاریخی‌اش نیز میان تاریخ‌شناسان و محققان، اتفاق نظر وجود ندارد. عمدۀ مطالب و آگاهی ما در مورد بزرگمهر، علاوه‌بر پندنامه‌ای که از دیرباز به نام و خامۀ او شناخته می‌شود، همان اطلاعاتی است که از وی در کُتُب تاریخی و ادبی دورۀ اسلامی آمده و بیشتر آن را نیز آموزه‌های اخلاقی و پندها و اندرزهای او شامل می‌شود.روش/رویکرد: در این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه‌ای سعی شده است تا با مطالعه و بررسی متن‌ها و نوشته‌هایی که در آن‌ها به بزرگمهر و اندرزهای او اشاره شده است و کندوکاو در آن پندها، از زاویه‌ای دیگر به فهم شخصیت وی پرداخته شود.یافته‌ها/نتایج: از مهم‌ترین یافته‌ها نیز می‌توان بدین نکته اشاره کرد که بزرگمهر، دست‌کم در یک دورۀ زمانی، به جامعۀ روحانیان (اندرزگوی) دورۀ ساسانی تعلق داشته و از رهگذر آن به اندرزگویی و نگارش رسالات تعلیمی، آن ‌هم به صورت ویژه و در مقیاس قابل توجهی پرداخته است.