فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه/ هدف: یکی از مناسک دیرند و ماندگار در دین زردشتی زیارت است. باورمندان به این دین به زیارت آتشکده و اماکن مقدسی که عناوینی چون "پیر" یا "بانو" را در پیش و پس نام خود دارند، می‌روند و به ستایش و نیایش و خواهش نزد یزدان می‌پردازند. برخی آتشکده‌های کهن همچون آتشکدة آدریان یزد و مکان‌هایی چون پیر سبز، پیر هریشت، پیر نارکی و... در شمار مهم‌ترین زیارتگاه‌های زردشتی هستند. از دیدگاه مؤمنان زردشتی آتشکده هم نیایشگاه است و هم زیارتگاه و در آنجا در کنار پرستش خداوند می‌توان به زیارت آتش مقدس- که نمود زمینی اهوره‌مزداست- رفت و آن را پاس داشت. به دلیل پیوند بسیاری از اماکن زیارتی زردشتی با عنصر "آب" و "ایزدبانو آناهیتا"، که به طور معمول در دامنة کوه‌ها، در جنب چشمه‌ها یا رودخانه‌ها دیده می‌شوند، می‌توان احتمال ارتباط بین زیارت و عنصر زن در دیانت زردشتی را مطرح کرد. از سوی دیگر، زنان مراجعان همیشگی و وفادار زیارتگاه‌ها بوده‌اند که با نیّات مختلفی چون درخواست باروری و فرزندآوری، همسریابی، طلب رزق، رفع مشکلات خانوادگی، دفع بلایا و بیماری‌ها، طلب آمرزش و ... رهسپار زیارت می‌شده‌اند و امروزه نیز زنان زردشتی این سنّت را حفظ کرده‌اند. روش/ رویکرد: در این جستار برآنیم تا با مراجعه به منابع مرتبط و با روش توصیفی- تحلیلی، با رویکردی نو پیوند و نسبت بین زن و زیارت در دین زردشتی را وارسیم و در وهلة نخست دریابیم که در زیارتگاه‌های این دین چه منشأ زنانه و کدام عناصر مرتبط با زن و زنانگی را می‌توان یافت. در وهلة بعد به آداب زیارت و کارکردهای آن برای زنان اشاراتی خواهیم کرد. یافته‌ها/ نتایج: هم حضور زنانی از دربار ساسانی در روایت‌های مربوط به چگونگی پیدایش برخی زیارتگاه‌ها و هم مجاورت‌شان در کنار آب و کوه و درخت و پیوند این عناصر طبیعی با ایزدبانوان به‌ویژه آناهیتا بر ارتباط این مکان‌های زیارتی زردشتی با زن و عناصر زنانه مُهر تأیید می‌زند. همچنین، درخواهیم یافت که زنان زردشتی همواره در رفتن به مزارها، آماده‌سازی خوراک‌های نذری و آیینی، انجام مراسم زیارتی و حتی خدمت به زیارتگاه‌ها نقش برجسته‌ای داشته و دارند.