فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه/هدف: نگاره‌های شاهنامه‌های عهد تیموری دربردارندۀ جنبه‌های هنری ویژه‌ای هستند که از حیث نشانه‌شناسی بصری و کلامی به تفاوت‌های معناداری منجر می‌شوند. هدف از پژوهش حاضر بررسی تفاوت‌های بین پیرامتن‌های دیداری و صفحات آغازین و نقش آن‌ها در خوانش متن اصلی بر مبنای سه شاهنامۀ بایسنقری، ابراهیم‌سلطان و محمد جوکی است.روش/رویکرد: به منظور دستیابی به تأثیر پیرامتن‌های تصویری در خوانش متن، از دیدگاه ژرار ژنت، با استفاده از رویکرد ترامتنیت گونۀ پیرامتنیت و روش توصیفی-تطبیقی بهره گرفته شده است.یافته‌ها/نتایج: دورۀ تیموری از جمله ادواری است که بیش از سایر دوره‌ها شاهنامه به صورت گسترده‌ای در آن دوره مصور شده است؛ از این رو سه شاهنامۀ مصور بایسنقری، ابراهیم‌سلطان و محمد جوکی حاصل این دوره است. آنچه در این شاهنامه‌ها مورد توجه است، علاوه بر مصورسازی متن شاهنامه، تصاویر موجود در صفحات آغازین یا آستانة ورودی متن اصلی است. از آنجایی که هر متن، به وسیلۀ پیرامتن‌ها با ذهن مخاطب و جهان بیرون ارتباط برقرار می‌کند، شاهنامه‌ها قابلیت بررسی پیرامتن را دارا می‌باشند، زیرا دارای ویژگی‌های شاخص هستند. پیرامتن‌های شاهنامه‌های ابراهیم‌سلطان و بایسنقری شامل نگاره‌هایی از شکارگاه، بار عامِ شاهِ و سفارش‌دهنده است، در حالی که شاهنامة محمد جوکی فاقد پیرامتن است و با نگاره‌ای از فردوسی و شعرای غزنین آغاز می‌شود. با تحلیل و بررسی پیرامتن‌ها و متن‌های آغازین سه شاهنامه، می‌توان به این نتیجه رسید که نقش شاه در شکارگاه یا بار عام در پیرامتن علاوه بر آن‌که به جایگاه سفارش‌دهنده یا حامی اشاره می‌کند، به عنوان عامل نشان‌دهندۀ موقعیت شاه یا حکمران در جامعه از منظر نگارگر، بر متن اصلی نیز حاکم است.