بررسی نقش ابزارها و عوامل موروثی و جادویی در داستان داراب‌نامۀ طرسوسی.

نویسندگان

1 دانشگاه رازی کرمانشاه

2 دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

doi
10.22103/jis.2024.23708.2622
چکیده

زمینه/هدف: در داستان‌هایی که دارای مایه‌های اساطیری-رمزی و حماسی هستند، قهرمانان «رسالت­محوری» دارند که برای پیشبرد اهداف خود و رستن از تنگناها، از ابزارها، اشیا و عوامل جادویی و گاه موروثی بهره می‌برند که از طریق واسطه‌هایی بدانان اعطا می‌شود. روش/رویکرد: این جستار با روش توصیفی-تحلیلی-اسنادی از طریق مطالعۀ منابع کتابخانه‌ای و بهره‌گیری از داده‌های پایگاه‌های اینترنتی درپی آن است تا دریابد که گذارنده، گزارنده و گیرندۀ این ابزارها و عوامل چه کسی/ کسانی هستند، نوع ابزارها چیست، نقش این ابزارها در پیشبرد اهداف گیرنده چیست، چه تفسیرهایی از این ابزارها می‌توان به دست داد و چه نوع دسته‌بندی‌ای از این ابزارها می‌توان گزارش کرد. یافته‌ها/نتایج: پس از بررسی دریافتیم که بیشتر گذارندگان این ابزارها شخصیت‌های حماسی و سپس دینی-مذهبی هستند، گزارنده یا واسطه‌ها ارباب معرفت (زاهد و پارسا، حکیم یا فیلسوف) هستند، گیرنده شخصیتی حماسی و گاه تاریخی است که رسالتی دارد و نکته همین جاست که تنها قهرمانان رسالت‌محور از این ابزارها دریافت می‌کنند. نوع ابزارها بیشتر سلاح‌های جنگی و رزمی است که به دلیل جادوی «مسری/ مجاورت» خاصیت اثرگذاری شگرف یافته است. جدای از سلاح‌های رزمی، «کلام/ کلمه» یا دعاها هم کارگشا هستند. از برخی از این ابزارها می‌توان تفسیر روان‌شناسانه هم به دست داد؛ مثلاً گرز، شمشیر و به‌ویژه کمان می‌تواند نماد «مردی» و قدرت نرینگی هم باشد و این‌که این ابزارها و عوامل را در سه دسته تقسیم کردیم: نخست ابزارهای جنگی و رزمی مانند زره، کمان، نیزه، رکاب و عمود، دُدیگر عناصر طبیعی مثل سنگ، یاقوت، گندم، خاک، پر سیمرغ و سدیگر عوامل معنوی-فرهنگی (کتاب/ کلمه/ لوح)، مانند لوح مسی تهمورث.