فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: تغییرات پرشتاب کنونی، پیچیدگی و عدم قطعیت‌ها، نحوه شکل‌گیری آینده را تعیین می‌کند. هرچه میزان تعامل یک سازمان، با محیط پیرامونی بیشتر باشد، عدم قطعیت‌ها و بحران‌های فرارو، بیشتر و لذا نیاز به آینده‌پژوهی و نگاه متفکرانه در آن حوزه ضروری‌تر می‌گردد. بر این اساس، در پژوهش حاضر به طراحی مدل آینده‌پژوهی در آموزش و پرورش با رویکرد مدیریت بحران سازمانی پرداخته می‌شود.روش‌شناسی: این مطالعه، یک پژوهش کاربردی است که به روش آمیخته انجام شده است. در بخش کیفی از راهبرد تحلیل مضمون و ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی از راهبرد پیمایش و ابزار پرسشنامه  استفاده شد. جامعه آماری بخش کیفی شامل دیدگاه پانزده نفر از خبرگان  آموزش و پرورش و جامعه آماری بخش کمی شامل کارشناسان و مدیران ستادی این سازمان بود. داده‌های بخش کمی  از طریق فرایند کدگذاری و داده‌های بخش کمی به کمک تحلیل مسیر و نرم‌افزار لیزرل تحلیل شدند.یافته‌ها: تعداد 398 مضمون پایه در 101 مضمون سازمان‌دهنده (34 مضمون سازمان دهنده برای مدیریت بحران و 67 مضمون سازمان دهنده برای آینده‌پژوهی) به دست آمد. همچنین، مضامین سازمان‌دهنده در قالب شش مضمون فراگیر برای متغیر آینده‌پژوهی (آینده‌نگری، هوشیاری محیطی، خلاقیت و نوآوری، رهبری، محدود کننده‌ها و تنظیم‌کننده‌ها) و چهار مضمون فراگیر برای متغیر مدیریت بحران (پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی و بازتوانی) سازماندهی شدند. آینده‌نگری بییشترین تاثیر را بر مولفه پیشگیری و بعد از آن مولفه آمادگی مدیریت بحران دارد. هوشیاری محیطی نیز بیشترین تاثیر را بر پیشگیری و مقابله دارد. خلاقیت و نوآوری بیشترین تاثیر را بر بازسازی و بعد از آن پیشگیری، آمادگی و مقابله دارد. محدود کننده‌ها تاثیر منفی بر هر چهار مولفه مدیریت بحران داشتند. بیشترین تاثیر تنظیم‌کننده‌ها بر مقابله و سپس بازسازی بود. رهبری بیشترین تاثیر را بر مولفه پیشگیری و مقابله دارد.نتیجه‌گیری: توانایی آینده‌پژوهی مدیران آموزش و پرورش در مدیریت بحران، مستلزم توجه به فرهنگ آینده‌پژوهی است. با بهره‌گیری از آینده‌پژوهی می‌توانند فرصت‌ها را شناسایی نموده و با پیش‌بینی آینده بر تهدیدها غلبه نمایند. الگوی این پژوهش می‌تواند راهنمای عمل مدیران برای چگونگی مدیریت بحران بر اساس آینده‌پژوهی باشد.