تحلیل مضمونی و رمزگان تصویری نگاره «مویه پسر بر مرگ پدر» نسخه منطقالطیر مکتب هرات تیموری
نویسندگان
1 مربی ،گروه گرافیک، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
2 استادیار، گروه نقاشی، دانشکده هنرهای تجسمی،دانشگاه هنر تهران، ایران
3 استادیار گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
doi
10.22034/jgk.2021.137984چکیده
مسئله پژوهش حاضر بر تحلیل رمزگان تصویری یکی از مهمترین نگارههای وابسته به مضامین ادب عرفانی در عصر تیموری اختصاص دارد. این مسئله از آنجا ناشی میشود که از نیمه قرن نهم هجری، همزمان با رشد و گسترش عرفان و تصوف و همچنین شکوفایی مکاتب کتابآرایی ایران در عصر تیموریان، به مصورسازی متون عرفانی توجه ویژهای شد. ازجمله این آثار، نسخه منطقالطیر عطار موجود در موزه متروپولیتن است که از نسخ مصور نفیس با مضمون عرفانی به شمار میرود و تعدادی از نگارههای آن، ازجمله نگاره «مویه پسر بر مرگ پدر» منسوب به کمالالدین بهزاد و حاوی لایههای معنایی عمیقی است. این پژوهش قصد دارد ریشههای مضمونی و رمزگان تصویری نگارۀ مذکور را بهعنوان منتخب نگارگری مضامین عرفانی در مکتب هرات تیموری، شناسایی و موردمطالعه قرار دهد. پرسش این است که در این نگاره، آزادی عمل هنرمند در پرداخت به مضمون و کاربست رمزگان تصویری تا چه میزان بوده است؟ نتایج تحقیق مبین این است که فضای حاکم و باورهای صوفیانه عصر تیموری تا حد بسیاری بر شکلگیری نگاره و انتخاب نمادها تأثیرگذار و رمزگان تصویری غنی همچون رنگ، نقشمایهها، فقدان سرپوش، آرامگاه، مار و پرندگان، درخت چنار و نهر در نگاره بهکاررفته است که گاه ریشه در باورهای مذهبی و گاه نشأت یافته از فرهنگ هستند. این پژوهش به روش تاریخی-تحلیلی و شیوه جمعآوری اطلاعات، کتابخانهای است.
