خوانشی نو از ماهیت نقشمایه شبهانسانشاخدار بر روی برخی آثار مفرغی لرستان با دیدگاه ساختار گرایانه
نویسندگان
1 گروه باستانشناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 گروه باستانشناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
doi
10.22103/jis.2024.22385.2549چکیده
آثار مفرغی لرستان برای اولین بار از سال 1928 میلادی در بازارهای عتیقه به علاقهمندان و پژوهشگران معرفی گردید که از غرب ایران بدست آمدهبودند. تاریخگذاریهای مختلفی در ارتباط با این اشیاء صورت گرفته؛ اما در مجموع محققان این اشیاء را به اواخر هزارة دوم تا اوائل هزارة اول قبل از میلاد نسبت دادهاند. این اشیاء به دلیل شمایلنگاریهای منحصربهفرد زینتبخش بسیاری از موزههای دنیا هستند. یکی از جالبترین نقشمایههای اجرا شده بر روی این آثار نقشمایه «شبهانسان شاخدار» است. گروهی از پژوهشگران این نقشمایه را مربوط به خدای «سروش» دانسته و برخی دیگر از این موجود به عنوان «گیلگمش» یاد کردهاند و برخی نیز بر این باوراند که این نقشمایه روایتگر «ارباب حیوانات» است. تمامی این نظریات مبتنی بر تک یافتههایی، بدون ارتباط جامع با تمامی مفرغهایی هستند که این نقشمایه بر روی آنها اجرا شدهاست. لذا به منظور دستیابی به یک تعریف جامع از نقشمایه «شبه انسان شاخدار» یک مجموعه 21 عددی از مفرغهای لرستان انتخاب و با بهرهگیری از رویکرد ساختارگرایانه توصیف و منجر به شناسایی یک شخصیت ماورائی با جنسیتی نامشخص گردید. به منظور خوانش ماهیت این نقشمایه نیز با استفاده از نگاه ساختاری به موقعیت و ترکیب این نقش با نقوش پیرامونی و بهرهگیری از تحلیل این ترکیب در گروه خاصی از سنجاقها به روش ساختارگرایی سوسور شواهدی را ارائه کردهایم که این شخصیت را میتوان به عنوان خدای مردگان معرفی کرد که نشانههایی از ارواح انسانهای مرده-با جنسیتهای زنانه و مردانه- را در اختیار گرفته است.و در هیبت این نقشمایه تجلی پیدا کرده است.
