وضعیتسنجی انحلال قراردادهای هوشمند بهسبب فسخ با خیارات قانونی
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسیارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشیار، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.48308/eclr.2026.239631.1164چکیده
«قراردادهای هوشمند» از دستاوردهای پیشرفت شتابان فناوری در عرصههای بشری و بهطور ویژه در حیطه روابط حقوقی در دهههای اخیر محسوب میشوند. اینگونه از قراردادها عقدهایی خوداجرا و مبتنیبر سیستم نرمافزاری زنجیره بلوکیاند که مفاد آنها در قالب کدهای رایانهای است. «قراردادهای هوشمند» دارای ویژگیهایی همچون انعطافناپذیری و خوداجراییاند. باتوجهبه این خصوصیات، ممکن است اینطور تصور شود که در این سنخ از قراردادهای نوین جایی برای ثبوت یا اعمال خیارات خصوصاً خیارات قانونی وجود ندارد. در این نوشتار به این مشکلات و چالشهای احتمالی بهطور ویژه در حیطه انحلال قراردادهای هوشمند بهسبب فسخ با خیارات قانونی پرداخته شده و نظریات احتمالی مربوط به این مسئله مورد بررسی و نقد قرار گرفتهاند. در پایان، این نتیجه به دست آمده است که بر اساس حقوق مدنی ایران و فقه امامیه، ویژگیهای یادشده راجع به قراردادهای هوشمند هیچیک مانع از ثبوت و اعمال خیارات قانونی یا قراردادی نیستند و هیچ تفاوت بنیادین و شایان توجهی میان قرارداد هوشمند و قرارداد سنتی در ساحت انحلال به سبب فسخ با خیار نمیتوان یافت که البته این سخن مانع از آن نیست که در برخی از قراردادهای هوشمند، به حسب شرایط خاصی که هر معامله دارد، اسقاط ضمنی همه یا برخی از خیارات ازسوی طرفهای قرارداد هوشمند رخ داده باشد که امری طبیعی در هر معاملهای است.
