فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کُشتی، ورزش باستانی ایران، در داستان‌ها و منظومه‌های حماسی نمودهای فراوانی دارد. در داستان‌ها و منظومه‌های حماسی، پهلوانان همواره با مهارت و توان خود در کشتی شناخته می‌شوند و نبردهای تن‌به‌تن، از عناصر اصلی این داستان‌ها هستند. علاوه بر جنبۀ ورزشی، کشتی در آیین ازدواج نیز گاه نقشی مهم داشته است. زنان پهلوان که از ویژگی‌های ممتاز و گاه فراانسانی برخوردار بودند، تنها خواستگارهایی را شایستۀ ازدواج می‌دانستند که بتوانند در نبردی تن‌به‌تن، بر آن‌ها غلبه کنند. با کم‌رنگ شدن ادبیات حماسی، این آیین باستانی نیز به تدریج فراموش و حذف شد. با این حال، بازماندۀ این سنت را می‌توان در داستان‌های عامیانۀ ادب فارسی مشاهده کرد. این مقاله به روش تحلیلی-توصیفی نگاشته شده است. برای انجام این پژوهش، ابتدا چند داستان عامیانۀ فارسی که در آن زنان پهلوان شرط نبرد تن‌به‌تن را برای ازدواج پیش کشیده‌اند، بررسی شده است. سپس، پاورقی‌های حسین‌قلی مستعان، که در سال‌های 1300 تا 1350 بیشترین نفوذ را در میان عامۀ مردم داشته است، مطالعه شده است. بررسی داستان‌های عامیانۀ فارسی نشان می‌دهد که شرط نبرد تن‌به‌تن برای ازدواج، در میان زنان پهلوان رواج داشته است. در پاورقی‌های حسین‌قلی مستعان نیز به این موضوع اشاره شده است. مستعان در پاورقی‌های خود، به داستان‌هایی از زنان پهلوان اشاره می‌کند که در نبردی تن‌به‌تن، خواستگاران خود را شکست داده‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در داستان‌های عامیانۀ فارسی، کشتی از جامعۀ کوچک زنان پهلوان فراتر رفته و گسترش معنایی یافته است.