فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تاریخ دریافت: 12/02/1399   |   تاریخ پذیرش: 31/06/1399 علم نحو به‌عنوان علم خاص و پدیدۀ تضمین نحوی به‌عنوان قائدۀ فرعی در راستای درک و تفسیر صحیح قرآن شکل گرفته و پژوهشگران و دانشمندان علم نحو در آثار خود به نقش و کارکرد تضمین نحوی و فوائد آن پرداخته‌اند. یکی از فوائد و کارکردهای تضمین نحوی، تغییر افعال لازم به افعال یک مفعولی یا بیشتر، و افعال متعدیِ یک مفعولی به افعال دو مفعولی است. در این مقاله ضمن معناشناسی تضمین نحوی و معرفی پژوهش‌های صورت گرفته در این زمینه، به بررسی تطبیقی این پدیدۀ ادبی در قالب افعال لازم و متعدی در سه تفسیر «التبیان فی تفسیر القرآن»، «الجامع لأحکام القرآن» و «المیزان» می‌پردازیم. دست‌یافته‌های قابل‌توجهی را در این پژوهش می‌توان مشاهده کرد؛ ازجمله آنکه یکی از فوائد مهم تضمین نحوی تغییر افعال لازم به متعدی یک مفعولی یا بیشتر و تغییر افعال متعدی یک مفعولی به دو مفعولی است که در تعلیل نحوی و ایجاز بلاغی اغراض آن دیده می‌شود؛ و دیگر اینکه نحویان در آشنایی با تضمین نحوی بر مفسران مقدم هستند و تلقی این سه مفسر شیخ طوسی، قرطبی و علامه طباطبائی از تضمین نحوی با نحویان یکی است. شیخ طوسی و قرطبی در تفسیر آیات متضمن از اصطلاح تضمین استفاده نکرده‌اند و از واژه‌های جایگزین مانند «بمنزلة»، «أی» و «معناه» مدد گرفته‌اند ولی علامه طباطبائی از اصطلاح «تضمین» استفاده کرده است. © خلیفه‌شوشتری، م.الف؛ صادقی، الف. (1400). تضمین نحوی در افعال لازم و متعدی و اعتبار سنجی این افعال در تفاسیر، دوفصل‌نامۀ پژوهش‌های تفسیر تطبیقی. 6 (12)، 234-211.  Doi: 10.22091/PTT.2020.4446.1574