شواهدی از نظام فئودالی دوره ساسانی در شمال شرق ایران (با استناد به آثار محوطه بندیان درگز و محوطه های نویافته ساسانی در دشت درگز)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشیار باستان شناسی و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس
3 استاد بازنشسته باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس
4 دانشیار باستان شناسی و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس
doi
چکیده
شناخت ما از فئودالیسم دوره ساسانی به عنوان نظامی سیاسی-اجتماعی که مبتنی بر زمین داران نسبتاً بزرگ است، غالباً بر اساس مطالب موجود در نوشته های مورخین سده های نخست اسلامی ایجادشده و اطلاعات باستانشناسی در این زمینه بسیار کمرنگ است. پژوهش حاضر سعی بر آن دارد تا باهدف شناخت ساختار سیاسی-اجتماعی دشت درگز در دوره ساسانی و درک جایگاه محوطه باستانی بندیان در این نظام، از خلال نتایج و داده های بهدستآمده از مطالعات باستانشناختی در دشت درگز، شواهدی از فئودالیسم ساسانی در منطقه شمال شرقی ایران را ارائه دهد. شیوه مورد استفاده در این پژوهش به لحاظ هدف، بنیادی و از نظر روش میدانی و نحوه گردآوری داده ها نیز اسنادی و کتابخانه ای است. بر این اساس، برای دستیابی به هدف پژوهش، به تحلیل آثار بهدستآمده از محوطه بندیان و مقایسه این محوطه با برخی از دیگر استقرارهای ساسانی در دشت درگز پرداخته شده است. با استناد به نتایج حاصل از مطالعات صورت گرفته، این پژوهش سه محوطه ساسانی دیگر در دشت درگز را به عنوان محوطه های هم رتبه با بندیان و محل استقرار فئودالهای درجه دو دوره ساسانی (دهقانان) معرفی می نماید که دارای ویژگیهای مشابه ی هستند. اهم این ویژگیها عبارتاند از: شواهد اداری محدود و نه چندان باکیفیت، عدم وجود استحکامات دفاعی، بالاتر بودن کیفیت و کمیت پراکنش مواد فرهنگی در سطح این محوطه ها و همچنین فرم و موقعیت فضایی این تپه ها به صورت مجموعه ای از آثار معماری یکپارچه و فشرده که به طور مستقل از بافته ای تاریخی هم دوره و پیرامونی شان در میان هسته های کشاورزی منطقه قرارگرفته اند.