تحلیل اثرات خشکسالی بر تاب‌آوری سرمایه‌های معیشتی روستاییان (منطقه موردمطالعه: دهستان‌های براکوه، جلگه ماژان و خوسف، شهرستان خوسف)

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا- دانشگاه فردوسی مشهد- ایران

2 دانشجویکارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
چکیده

ایمن‌سازی شرایط معیشتی و کاهش ریسک حاصل از تأثیر شوک‌های بیرونی در اکوسیستم‌های نواحی خشک یکی از ضرورت‌های اساسی برای تضمین پایداری انسانی است، بنابراین رویکرد ارتقای تاب‌آوری دارایی­های تأمین‌کننده معاش روستاییان (سرمایه‌های معیشتی) در برابر مخاطره خشکسالی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می­باشد. بر این اساس، پژوهش حاضر به بررسی اثرات خشکسالی بر تاب‌آوری سرمایه‌های معیشتی روستاییان با صورت توصیفی-تحلیلی و با استفاده از اطلاعات میدانی پرداخته است. روش تحقیق از نوع کاربردی و مبنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی (از طریق پرسشنامه محقق ساخته) است. جامعه آماری تحقیق شامل دهستان‌های براکوه، جلگه ماژان و خوسف از توابع شهرستان خوسف با 2168 خانوار است که بر اساس فرمول کوکران و با خطای 07/0، تعداد 214 پرسشنامه به‌صورت تصادفی بین روستاییان توزیع و تکمیل و با استفاده از آزمون‌های آماری مقایسه میانگین، همبستگی و تحلیل واریانس تحلیل شده است. یافته‌های تحقیق بیانگر این است که بیشترین تأثیرپذیری از خشکسالی بین سرمایه‌های معیشتی در دو بعد سرمایه‌های نهادی و سرمایه‌های طبیعی با میانگین 83/2 و 76/2 اتفاق افتاده است. همچنین بین دو متغیر تأثیرپذیری تاب‌آوری سرمایه‌های معیشتی از رخداد خشکسالی و ادراک آن توسط ساکنین و سابقه سکونتی افراد رابطه معناداری برقرار است. نتایج آزمون تحلیل واریانس آنوا نیز بیانگر عدم تفاوت بین گروه‌های باسابقه سکونتی مختلف در تأثیرپذیری از خشکسالی به‌جز دو بعد سرمایه‌های مالی و طبیعی است. نتایج آزمون توکی نشان می­دهد که در دو بعد سرمایه‌های مالی و طبیعی می‌توان میانگین متفاوتی از تأثیرات خشکسالی را بر اساس سابقه سکونتی مشاهده کرد.