بررسی خطاهای شناختی بر اساس نظریه آرون تیبک در دیوان ناصرخسرو (علمی-پژوهشی)
نویسندگان
1 استادیار روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
2 دانشجوی دکتری ( مشغول انجام پایان نامه) دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز
3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی؛ تهران مرکز
doi
10.22103/jis.2023.4058چکیده
چکیده ادبیات غنی ایران، مملو از موضوعات روانشناسی است. یکی از این موضوعات، خطاهای شناختی میباشد. پژوهش حاضر با هدف تعیین خطاهای شناختی براساس نظریه آرون تیبک در دیوان ناصرخسرو و تشخیص پربسامدترین خطاها و تحریفات شناختی در دیوان این شاعر است. براساس این پژوهش جامعه آماری و قلمرو تحقیق دیوان شعر شاعر مذکور بوده و روش کار تحلیلی- توصیفی از نوع تحلیل محتوا و به صورت اسنادی- کتابخانهای انجام گرفته است. ابزار گردآوری اطلاعات منابع و مآخذ کتابخانهای وبرگه نویسی بوده و تجزیه و تحلیل مطالب به صورت تحلیل کیفی صورت گرفته است. یافتههای و نتایج پژوهش نشان داد که: انواع خطاهای شناختی در دیوان شاعر دیده شده ولی خطای شناختی تعمیم افراطی در آن بیشتر بوده است. البته خطاهای فیلتر منفی، تفکر دوقطبی یا همه یا هیچ، برچسب زدن، پیشگویی و قضاوتگرایی هم در اشعارشاعر زیاد بوده است. خطای شخصیسازی، کمترین خطای قابل مشاهده در دیوان ناصر خسرو بوده و شاید دلیل آن، عقلمدارانه نگریستن وی به موضوعات بوده و اینکه، همواره خود و عقاید خود را درست می دانسته و بر آن اصرار داشته است. خطای تاسفگرایی بعنوان یک تفکر واقعبینانه در دیوان شاعر دیده شده و این شاید به دلیل مشکلاتی که در زندگی شاعر موجود بوده و نوع جهانبینی و دیدگاه وی باشد که همواره تاسف برگذشته داشته است.
