فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

   چکیده                                                                                از فارسی باستان تاکنون، همواره یکی از کارکردهای دستوری و معنایی «بر» کارکرد حرف اضافه‌ای بوده است. در این پژوهش چندمعنایی حرف اضافۀ «بر» از منظر معناشناسی واژگانی شناختی و بر پایۀ روش «چندمعنایی قاعده‌مند» تایلر و ایوانز (2001 و 2003) بررسی می‌شود. هدف این پژوهش تعیین معنای مرکزی و تبیین شبکۀ معنایی حرف اضافۀ «بر» و بررسی نقش عناصر فضایی و غیر فضایی در شکل‌گیری مفاهیم حاشیه‌ای آن است. داده‌های این پژوهش به صورت توصیفی-تحلیلی از لغت‌نامۀ دهخدا و فرهنگ سخن استخراج شده‌اند. نتایج تحلیل‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم متمایز «بر» به شکلی نظام‌مند برگرفته از معنای مرکزی «بالایِ، رویِ» هستند. این مفاهیم عبارت‌اند از: علیت، وظیفه و مسئولیت، تقابل و ضدیت، انباشتگی، ملازمت و همراهی، مطابقت و سازگاری. فرآیندهای انتزاع، تغییر رابطۀ نقطۀ متحرک و مکان‌نما و هم‌چنین تمرکز بر هریک از عناصر ترکیب‌بندی صحنۀ بنیادین از عوامل ایجاد مفاهیم حاشیه‌ای هستند و فرآیند انتزاع و غیرفضایی شدن مفهوم مرکزی مؤثرتر از سایرین عمل کرده است.