فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از موضوعات مغفول در خراسان بعد از معاهده آخال، سیاست‌های نفوذ روسیه در مرزهای شمالی خراسان و کلات نادری است. هدف از این پژوهش با تکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی و با توجه به اسناد آرشیوی پاسخ به این پرسش است که روس‌ها به دنبال چه اهداف سیاسی و اقتصادی در شمال خراسان، به‌خصوص در کلات نادری بودند و حکومت قاجار در برابر این سیاست‌های منطقه‌ای روسیه، چه نوع دیپلماسی و سیاستی در پیش گرفت؟ با نگاهی جزئی‌نگر و با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، یافته‌ها حاکی از آن است که بعد از شکست مرو و پایان نفوذ ایران در آسیای میانه، حکومت قاجار در مرزهای شمالی خراسان، با بحران‌ها و چالش‌های عدیده‌ای مواجه گشت. پیشروی روس‌ها در منطقه آسیای میانه و ادعای جدید آن‌ها مبنی بر مالکیت بخش‌های جدیدی از نقاط مرزی همچون سرخس کهنه و دخالت آن‌ها در امور کلات نادری و درگز، حساسیت ناصرالدین‌شاه را برانگیخت. به همین دلیل به دستور شاه و تلاش وزارت امور خارجه ایران، دیپلماسی بین‌المللی ایران فعال‌تر شد و ایران از نفوذ انگلستان در منطقه برای پیشبرد اهداف خود و فشار به دولت روسیه استفاده کرد. از طرفی حکومت قاجار با تقویت قدرت نظامی خود در خراسان، واگذاری اختیار بیشتر به والیان این منطقه، اعزام مهندسین نقشه‌کش و استفاده از جاسوسان سعی کرد موازنه قدرت را در منطقه به نفع خود تغییر و یا حداقل وضع موجود را حفظ نماید.