فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

داستان فریدون و تراژدی شاه لیر علی‌رغم این که با فاصلة زمانی - حدود ششصد سال - و فاصلة مکانی - یکی در خراسانِ ایران و دیگری در بریتانیا - خلق شده‌اند، دارای شباهت‌های چشمگیر و قابل‌توجهی‌اند و همین موضوع مطالعة تطبیقی این دو اثر را امکان‌پذیر می‌سازد. این جستار در نظر دارد با گردآوری مطالب به روش اسنادی (=کتابخانه‌ای) و روش پژوهش توصیفی - تطبیقی تفاوت‌های این دو اثر را با رویکرد اسطوره‌شناختی مورد بازبینی قرار دهد. به نظر می‌رسد دلیل تفاوت میان داستان فریدون با شاه لیر ناشی از خاستگاه باورهای اساطیری است که این دو روایت را شکل داده‌اند. فریدون قهرمانی است که منشأ و خاستگاه ایزدی دارد، او صاحبِ خرد اهورایی یا خردِ ذاتی است که از آغاز گزینش درست را انجام می‌دهد و تسلیم سرنوشتی است که از ابتدا آن را می‌داند. شخصیت فریدون از ابتدای داستان تا انتها تغییری نمی‌کند او صاحب دانایی است و هیچگاه در طول حماسه کاری ناشایست از او سر نمی‌زند. اما در مورد لیر شاه موضوع متفاوت است؛ زیرا تصمیم او از روی خرد نبوده بلکه کاملاً وابسته به آزمونی است که خود قادر به تشخیص صحت و اعتبار نتیجة آن نیست. در تراژدی شاه لیر می‌بینیم که شخصیت لیر از آغاز تا پایان نمایش دچار تحول و دگرگونی می‌شود و در پایان است که در هیئت یک «پیر فرزانه» دست از دنیا می‌شوید. پایان این دو روایت نیز تفاوت مهمی با هم دارد. شکیبایی فریدون برای از بین بردن پسران ناخلف خود نشان از اساطیر ایرانی دارد، این شکیبایی گرچه طولانی است اما در نهایت منجر به پیروزی نهایی خیر بر شر می‌شود اما پایان در نمایش شاه لیر نابودی و تباهی کل خاندان پادشاهی است. این مقاله تلاش دارد تا تفاوت‌های این دو اثر را با توجه به باورهای اسطوره‌ای که موجب خلق این آثار شده‌اند مورد بررسی قرار دهد.