فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عوامل جغرافیایی مبنای بسیاری از حوادث سیاسی و حرکت‏های اجتماعی می­باشد و در این بین جاده ابریشم به‌عنوان یک عامل جغرافیایی مستقل همواره آبستن بسیاری از حوادث و نقل و انتقال‏های سیاسی، فرهنگی و تجاری بوده است. ازجمله تسهیل انتقال کالاهای تجاری؛ به‌ویژه انتقال بردگان به جهان اسلام که به‌عنوان کالای انسانی هم زینت‏بخش دربار شاهان، خلفا و مجالس اعیان بوده و هم شق دیگری برای نیروی نظامی و حرکت‏های اجتماعی و سیاسی مستقل بوده‏اند. کارکرد اخیر در مورد غزنویان مصداق دارد، چنانکه از معدود سلسله‏هایی محسوب می­گردد که شالوده تأسیس حکومت آنان، بر پایه تجارت بردگان در مسیر جاده ابریشم بوده است. این تحقیق در پی پاسخ به این پرسش است که تجارت در جاده ابریشم چه تأثیری بر ظهور و تحرک اجتماعی سرداران ترک؛ به ویژه امیر سبکتکین غزنوی داشته است؟ پاسخ را بر مبنای این فرضیه قرار دادیم، که عوامل اقتصادی و تجاری در ظهور و نیز تحرک اجتماعی سرداران ترک غزنوی تأثیر عمده‏ای داشته است. یافته‏ها حاکی از آن است که جاده ابریشم به دلیل عبور از میان قبایل صحراگرد که برده‏فروشی میان آنان رواج داشت، به‌ویژه از گذرگاه بَرسخانیان در نُوشَجَان از سرحدات ماوراءالنهر، بستر مناسبی برای نقش توأمان سپاهیان مسلمان و بازرگانان در خرید و فروش و تأمین نیروی کارزار بردگانی چون سبکتکین و دیگر غلامان فراهم آورده بود. از طرفی گسست اقتصادی غلامان از دولت سامانی و وابستگی اقتصادی به رهبران نوپای متجانس خویش، به‌ویژه در مورد آلبتکین و سبکتکین، زمینه تحرک اجتماعی آنان را در جهت بنیان دولتی مستقل فراهم آورده بود.