فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از برنامه‌های زیربنایی برای توسعۀ اقتصادی دشت‌های واقع‌در دامنه‌های غربی کوهستان زاگرس در دورۀ ساسانی، ایجاد سامانه‌های انتقال آب و کانال‌های آبرسانی بوده است. این پژوهش می‌کوشد تا با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تاریخی به معرفی نهر ولاش در منطقۀ سرپل‌زهاب به‌عنوان یکی از این نمونه‌ها بپردازد که با محاسبات دقیق در مسیری 30 کیلومتری، آب رودخانۀ الوند را به دشت زهاب به‌عنوان مهم‌ترین دشت حاصلخیز دامنه‌های غربی کوهستان زاگرس منتقل می‌کرده است. ساخت و نگه‌داری این کانال به‌عنوان پروژه‌ای بزرگ که با حدود 51 هزار متر مکعب خاکبرداری و با عبور از حاشیۀ دشت و کندن کانالی به عرض حدود دو و عمق حدود یک متر ایجاد شده، طبیعتاً از عهدۀ کشاورزان و روستاییان منطقه خارج بوده و ایجاد و نگه‌داری آن تنها با پشتیبانی حکومتی امکان‌پذیر بوده است. نگاهی به وضعیت آثار تاریخی منطقۀ نشان می‌دهد که این سامانۀ آبیاری با هدف توسعۀ اقتصاد کشاورزی این مناطق، احتمالاً در دورۀ بلاش پادشاه ساسانی و توسط حاکم مستقر در ولاشغر (محوطۀ قره‌بلاغ) ایجاد شده و به بهره‌برداری رسیده است. در سال‌های اخیر و درست موازی با این کانال، کانال‌های آبیاری دیگری ایجاد گردیده است. انتخاب این مسیر با دانش امروزی نشان می‌دهد که مهندسان دورۀ ساسانی دانش بالا و تبحر مثال‌زدنی برای ایجاد این کانال داشته‌اند و توانسته‌اند با محاسبات علمی دقیق در ساخت و مکان‌یابی این کانال، حدود 3000 هکتار از اراضی مرغوب دشت زهاب را به‌عنوان قطب کشاورزی منطقه به زیر کشت آبی ببرند؛ هرچند درحال حاضر الگوهای بهره‌برداری و شیوۀ تقسیم آب این کانال بر ما روشن نیست، اما پیداست این پروژۀ مهندسی شدۀ دقیق زیر ساخت مهمی برای رونق و شکوفایی اقتصاد کشاورزی منطقه در دورۀ ساسانی بوده است.