فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مرگ سنجر تفرق قدرت و قلمرو را در خراسان در پی داشت. مؤید آی­­ابه از قدرتمندترین سرداران سلطان سنجر بود که در تحولات اواخر زندگی سلطان نقش برجسته­ای داشت. وی در دوره­ی اسارت سنجر تلاش نمود در کنار مقابله با غزها، جایگاه مناسبی را به‌عنوان یکی از مدعیان قدرت به دست آورد. تکاپوهای مؤید معارض با گسترش­طلبی خوارزمشاهیان، غوریان و سلجوقیان عراق بود. پژوهش حاضر با روش و رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره­گیری از منابع دست‌اول به دنبال بررسی این موضوع است که چرا ملوک نیشابور موفق نشدند از خلاء قدرت ناشی از مرگ سنجر برای تثبیت حاکمیت خود استفاده نمایند؟ یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد مؤید آی­­ابه فاقد مشروعیت لازم برای حکومت بر خراسان بود و قدرت فزاینده خوارزمشاهیان عامل اصلی در عدم موفقیت ملوک نیشابور بوده است. مؤید و جانشینانش موفق نگردیدند قلمرو و حاکمیت مستقلی برای خود ایجاد نمایند و تنها توانستند ویرانگری­های غزها را کاهش دهند؛ هرچند بعدها قربانی قدرت رو به تزاید خوارزمشاهیان شدند. به نظر می­رسد تحولات این دوره را بتوان به‌عنوان پیشینه­ای برای حملات ویرانگر مغول و وادادگی فرهنگی شرق ایران طی قرن بعد در نظر گرفت.