تحلیل ابعاد هنری، ادبی، آیینی و اساطیری چَمَر
نویسندگان
1 گروه ادبیات فارسیT دانشگاه لرستان، ایران
2 دانشگاه تربیت مدرس تهران
doi
10.22103/jis.2022.18012.2206چکیده
سوگآیینِ «چَمَر» آیینی اسطورهای، رازآگین، نمادین و آمیزهای از حالات، حرکات، جلوههای نمایشی، پایکوبی (رقص عزا)، تابوها، موسیقی، آواز (مویهخوانی زنان و مردان) است که از دیرباز، در میان قوم لَک، در سوگ عزیزان اجرا میشود. این آیین اسطورهای باشکوه، با هدف تکریم متوفی، در چارچوبی خاص، کارکردی فردی و جمعی دارد. از رهگذر واکاوی دیرینهشناسی و رمزگشایی آیین چَمَر به عنوان متنی تأویلپذیر، جلوههایی ارزنده از فرهنگ کهن اقوام ایرانی نمایانده میشود. بازنمایی ابعاد آیینی، اسطورهای، هنری و ادبی سوگآیین چَمَر، تبیین کارکرد موسیقی و بویژه سُرنانوازی در سوگواری لَکزبانان و لَکتباران و بازنمایی، واکاوی و رمزگشایی ابعاد و عناصری از رقص عزا و آیین پذیره و پیشواز از اهداف این پژوهش است. در مطالعۀ موردی حاضر از روش تحقیق کیفی و شیوۀ تحلیی-توصیفی استفاده شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که: آیین چَمَر، مراسمی است از گونۀ آداب گذر برای بازگشت به تعادل و سازگاری با شرایط غمگنانۀ جدید. در این آیین، به قصد تأثیرگذاری بیشتر، از عناصر نمایشی، سوگچامهها، موسیقی و فضاسازی خاصی استفاده میشود که شباهتهای زیادی به عناصر و اجزای سوگ سیاوش (سیاوشان) دارند. بررسی تطبیقی آیینهای پذیره و رقص مرگ در میان لکزبانان با اسطورهها (تاریخ-داستانها)ی شاهنامه و نیز سایر ملل و نحل نشان از اصالت، دیرینگی و رازآگینی این آیین دارد. رقص رارا (رقص عزا)، آیینی نمایشی است برای راندن دوگانگیهای زندگی، همذاتی با لایزال و بازیافتن وحدت آغازین؛ نیز آزمونی مشتاقانه، عبادت و نمایشی دستهجمعی است با هدف تقویت و راهنمایی روان رفتگان به سوی راهِ تنگِ نامرئی تا رسیدن به جاودانگی.
