فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تمدن جیرفت با قدمت پنج‌هزار ساله، یکی از باشکوه­ترین تمدن­های ایران است، که در سال ١٣٧٩ خورشیدی کشف و پس از مدتی مورد توجه باستان­شناسان قرار گرفت. عمده آثار به­جا مانده از تمدن جیرفت مربوط به کنده­کاری­های اشیا سنگ صابون است که با نقوش متنوعی از جمله نقوش گیاهی، انسانی، حیوانی، موجودات خیالی و فضاهای معماری آراسته و گاهاً  برخی سنگ­نشان شده­اند. در میان این نقوش، با بررسی­های انجام شده مشخص شد، نقش عقرب، پس از نقش مار بیشترین میزان فراوانی را نزد مردم این تمدن دارا بوده­است. نقش عقرب به دو صورت طبیعی و خیالی ترسیم شده­است که در نوع خیالی آن به صورت ترکیب با انسان دیده می­شود. نقش عقرب-انسان در میان نقوش موجودات خیالی جیرفت، بیشترین درصد فراوانی را دارد که نشان از جایگاه ویژه آن به لحاظ مفهومی و اسطوره­ای است. در این مقاله با توجه به جایگاه نقش عقرب به تحلیل آثار در جیرفت پرداخته می­شود. هدف این مقاله مطالعه نقش عقرب به صورت آیکونوگرافی است. آیکونوگرافی، یک روش تفسیر در تاریخ فرهنگ و تاریخ هنر است که پس‌زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و تاریخی موضوعات و الگوها را در هنرهای دیداری آشکار می‌کند. بدین جهت با روش توصیفی- تحلیلی به گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه­ای و اسنادی پرداخته شده­است. نتیجه تحقیق جنبه­های شمایل شناسانه نقش عقرب را مورد مطالعه قرار داده است و نهایتاً با آوردن نقوش در جدول و رسامی کردن طرح­ها، به تحلیل یافته­ها پرداخته است.