تأمّلی بر بیتی از محمّدبن وصیف سگزی؛ «لتام» یا «لگان»؟

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد.

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

doi
10.22103/jis.2021.16684.2088
چکیده

در بسیاری از دست‌نویس‌های موجود، به دلیل خطای کاتبان و اعمال سلیقۀ متعمدانۀ آنها در تغییر و جایگزین کردن کلمات مهجور، بخشی از واژگان محفوظ در این متون دستخوش تغییر شده‌ است. در این میان، یکی از بایسته‌های فرهنگی برای پیشبرد زبان و ادبیّات فارسی آن است که این واژگان که از بلای تصحیف، تحریف و تغییرِ چنان کاتبانی به دور نمانده‎اند بازیابی و معرفی شوند. نگارندگان با توجّه به اهمّیّت وافر این نوع از پژوهش، به بررسی و روشن کردن یک جای‌نام در شعر محمّدبن وصیف سگزی پرداخته‌اند. بنا بر قول نویسندۀ تاریخ سیستان، محمّدبن وصیف، در بیتِ «به لتام آمد رتبیل و لتی خورد پلنگ/...» به غلبۀ یعقوب لیث بر رتابله اشاره دارد. «لتام» در این بیت از نظر محقّقان شناخته شده نیست و این ناشناختگی، مایۀ برآشفتگی بسیار شده است. این مقاله، ابتدا اقوال مختلف را در مورد واژۀ مورد مناقشه بررسی و نقد کرده و در نهایت هیچکدام از ضبط‌ها را نپذیرفته است. نتیجۀ پژوهش حاضر، پیشنهاد این نکته است که «لتام»، تصحیفی از «لگان / لکان» است.