فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنر گچ‌بری دورۀ ساسانی در تاریخ هنر ساسانیان از اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا این هنر صرفاً به‌منظور تزئین بناها نبوده، بلکه ایجاد آن‌ها با اهداف مذهبی همراه بوده است. یکی از مهم‌ترین موضوعات هنرگچ‌بری در دورۀ ساسانی، نقوش ایزد بهرام است که در محوطه‌هایی چون: حاجی‌آباد، تپه حصار، ام‌الزعتر، چال‌ترخان، نظام‌آباد، تپه‌میل، کاخ I کیش، تل‌داروز، برزه‌قوواله، بنای اعیانی جهانگیر ایوان و قطعاتی گچی از محوطه‌های نامعلوم به‌دست آمده‌اند. باوجود این‌که مطالعۀ محققان و باستان‌شناسان مختلف برروی آثار گچ‌بری دورۀ ساسانی از اوایل دهۀ 1930م. انجام شده است، اما تاکنون درمورد تعیین هویتِ پلاک‌های گچی مرتبط با «ایزد بهرام»، پژوهش‌های اندکی صورت گرفته است؛ لذا هنوز جنبه‌های مبهمی درمورد نمودهای مختلف ایزد بهرام در هنر گچ‌بری دورۀ ساسانی وجود دارد. در این پژوهش، پرسش‌هایی بدین‌شرح مطرح می‌گردد: 1. نمودهای ایزد بهرام برروی گچ‌بری‌های دورۀ ساسانی شامل چه مواردی می‌شود؟ 2. براساس مطالعۀ نقوش گچ‌بری دورۀ ساسانی، چه نمودهایی از ایزد بهرام دارای اهمیت بیشتری بوده است؟ در اوستا  از ایزد بهرام به‌عنوان الهۀ نگهبان پیروزی‌ها و غلبه بر دشمنان یاد شده است که 10 نمود برای آن ذکر شده است. با مطالعه برروی نقوش گچی محوطه‌های ساسانی به‌روش کتابخانه‌ای توصیفی-تحلیلی، می‌توان گفت که برخی از این نمودهای مختلف ایزد بهرام حضوری پر رنگ داشته است. نقوش گچ‌بری که می‌توان آن‌ها را با نمودهای ایزد بهرام مرتبط نمود شامل: قطعات گچی با نقش قوچ، بز شاخ‌دار، سرگراز، شاهین و به‌خصوص بال‌های شاهین و قطعات گچی با نقوش ترکیبی نیم‌تنۀ انسان با بال، قوچ بال‌دار و اسب بال‌دار است. در تمامی این قطعات گچی نیز روبان‌های برافراشته و مواجی دیده می‌شود. از نمودهای مختلف ایزد بهرام، دستارهای برافراشته به نشانۀ باد تند و بال‌های شاهین، بیشترین اهمیت و فراوانی را در هنر دورۀ ساسانی دارند.