چهرۀ اسطورهای زن در قصههای عامیانۀ مکتوب در فرهنگ بختیاری
نویسندگان
1 استادیار ادیان و عرفان، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
2 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
doi
10.22103/jis.2020.15032.1989چکیده
از زن در اساطیر، تصاویر گوناگونی ارائه شده که این تصاویر با دگردیسیهایی در قصههای عامیانه باقی مانده است. این تصاویر اسطورهای در ایجاد الگوی رفتاری و همچنین نشان دادن نوع نگرش و میل افراد جامعه به مسائل زنان نقش مهمی دارند که بدین سبب، بررسی آنها اهمیتی شایان مییابد. هدف در این پژوهش نیز بررسی چهرۀ اسطورهای زن در قصههای عامیانۀ مکتوب در فرهنگ بختیاری با روش اسنادی است. نتایج پژوهش نشان میدهد چهرۀ ایزدبانویی زن در قصههای بختیاری، سبب میشود تا زنان به سوی باروری، عقلگرایی و فردیت حرکت کنند و چهرۀ اهریمنی زن که از طریق ماده دیوان ترسیم میشود، کهنهنمونهای است برای ترسیم نقش ویرانگری و لذتجویی زن. در این قصهها، شخصیت ننهماهی با آناهیتا، تمتی با چیستا، زن زیبا با دیوپری و سر اَره پا تیشه با دیو بوشاسب قابل تطبیق است. خواستگاری کردن زن از مرد، تصمیمگیری زن برای امور زندگی، نقش فعّال داشتن در امور کشاورزی و کشته شدن مردخدای توسط زنخدای نیز نشانههای زنسروری در این قصهها هستند. همچنین در برخی از قصهها، برای رشد محصولات کشاورزی و دور کردن موجود اهریمنی باید دختری به ازدواج موجود شریر و اهریمنی درآید که این موضوع نیز میتواند ریشه در رسم قربانی کردن، به ویژه زنان، برای خدای غله داشته باشد.