چهرۀ اسطوره‌ای زن در قصه‌های عامیانۀ مکتوب در فرهنگ بختیاری

نویسندگان

1 استادیار ادیان و عرفان، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

doi
10.22103/jis.2020.15032.1989
چکیده

از زن در اساطیر‌‌، تصاویر گوناگونی ارائه شده که این تصاویر با دگردیسی­هایی در قصه­های عامیانه باقی مانده است‌‌. این تصاویر اسطوره­ای در ایجاد الگوی رفتاری و همچنین نشان دادن نوع نگرش و میل افراد جامعه به مسائل زنان نقش مهمی دارند که بدین سبب‌‌، بررسی آن­ها اهمیتی شایان می­یابد‌‌. هدف در این پژوهش نیز بررسی چهرۀ اسطوره‌ای زن در قصه­های عامیانۀ مکتوب در فرهنگ بختیاری با روش اسنادی است‌‌. نتایج پژوهش نشان می­دهد چهرۀ ایزدبانویی زن در قصه‌های بختیاری‌‌، سبب می‌شود تا زنان به سوی باروری‌‌، عقل‌گرایی و فردیت حرکت کنند و چهرۀ اهریمنی زن که از طریق ماده دیوان ترسیم می­شود‌‌، کهنه­نمونه­ای است برای ترسیم نقش ویرانگری و لذت­جویی زن‌‌. در این قصه­ها‌‌، شخصیت ننه­ماهی با آناهیتا‌‌، تمتی با چیستا‌‌، زن زیبا با دیوپری و سر اَره پا تیشه با دیو بوشاسب قابل تطبیق است‌‌. خواستگاری کردن زن از مرد‌‌، تصمیم­گیری زن برای امور زندگی‌‌، نقش فعّال داشتن در امور کشاورزی و کشته شدن مردخدای توسط زن­خدای نیز نشانه­های زن­سروری در این قصه­ها هستند‌‌. همچنین در برخی از قصه­ها‌‌، برای رشد محصولات کشاورزی و دور کردن موجود اهریمنی باید دختری به ازدواج موجود شریر و اهریمنی درآید که این موضوع نیز می­تواند ریشه در رسم قربانی کردن‌‌، به ویژه زنان‌‌، برای خدای غله داشته باشد‌‌.