اولویت‌بندی محل دفن پسماندهای شهر مشهد با استفاده از مدل های تصمیم‌گیری چند معیاره با تاکید بر معیارهای زمین‌ریخت‌شناسی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد آلودگی‌های محیط زیست، گروه محیط زیست، دانشگاه خردگرایان مطهر، مشهد، ایران.

2 کارشناس ارشد مهندسی کشاورزی، گروه مطالعات محیط زیست، اداره کل بهبود محیط زیست شهری، معاونت محیط زیست و خدمات شهری، مشهد، ایران.

doi
10.22034/emj.2026.2076833.1130
چکیده

مخاطرات محیط‌زیستی و دفع پسماندها به دلیل ارتباط با زندگی بشر نیاز به کنترل و اعمال سیستم مدیریت دارند. در فرآیند تعیین محل دفع زباله‌های شهری سعی می‌شود نقاطی با کمترین خطرات برای محیط‌زیست و سلامت انسان مدنظر قرار گیرد. هدف این پژوهش، شناسایی مناطقی با حداقل تأثیرات منفی محیط‌زیستی و انتخاب مناسب‌ترین مکان برای دفن پسماند‌های شهر مشهد بوده است. برای مکان‌یابی دفن پسماند در شهرستان مشهد با استفاده از 11 شاخص و مدل تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی بهره‌گرفته شده است. وزن نهایی در روش سلسله‌ مراتبی بالاترین امتیاز به ترتیب به پوشش گیاهی، شیب منطقه و بافت خاک اختصاص داده شد. پس از تعیین وزن‌های معیارها و دسته‌های مختلف آن‌ها، لایه‌های اطلاعاتی با در نظر گرفتن اهمیت نسبی هر کلاس در محیط GIS بر روی هم قرار داده و با هم ادغام شدند. سپس معیارهای موثر در انتخاب مکان دفن مانند فاصله از مناطق مسکونی، منابع آب و دیگر عوامل محیط‌زیستی با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی طبقه‌بندی و امتیازدهی شدند. پس از حذف مناطق ممنوعه بر اساس تحقیقات انجام شده جهت ارزیابی سه منطقه پیشنهادی برای دفن پسماندهای شهری مشهد در سه نقطه جاده قدیم نیشابور، محل دفن فعلی در جاده میامی و جاده سیمان با در نظر گرفتن معیارهای زمین‌ریخت‌شناسی، محیط‌زیستی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت. پهنه موجود در 15 کیلومتر شهر مشهد در حاشیه جاده سیمان با امتیاز وزن‌دهی شده1/034  به‌عنوان بهترین محل دفن زباله انتخاب شد و بیشترین امتیازات را در معیارهایی همچون پوشش گیاهی، فاصله از قطب صنعتی و فاصله از گسل‌ها به‌دست آورد.