واکاوی عوامل زمینه‌ساز، موانع عمل و پیامدهای حضور معلمان فکور از دیدگاه معلمان و مدیران

نویسندگان

1 استادیار ،گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 14665-889 تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد رشته فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

3 استادیار، بخش علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

4 دانشیار، بخش علوم تربیتی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

doi
10.48310/tpd.2025.17289.1746
چکیده

پیشینه و اهداف: معلم مهم ­ترین عنصر دستگاه تعلیم و تربیت است و در قرن حاضر با توجه به تحولات سریع نیاز به معلمان فکور بیش از پیش احساس می ­شود. در همین راستا، هدف پژوهش حاضر، واکاوی عوامل زمینه ساز، موانع عمل و پیامدهای حضور معلمان فکور از دیدگاه معلمان و مدیران مدارس شهرستان نیریز بود. روش‌ها‌: پژوهش کیفی حاضر با روش پدیدارشناسی انجام شد. مشارکت ­کنندگان بالقوه پژوهش را کلیه مدیران و معلمان مدارس ابتدایی شهرستان نیریز در سال تحصیلی1402-1401 تشکیل دادند. روش انتخاب شرکت­ کنندگان به صورت هدفمند(افراد مطلع) بود. افراد نمونه در بخش معلمان، ده معلم با توجه به نظر مدیران با سابقه بالای ده سال سابقه مدیریت و در بخش مدیران هفت مدیر، با توجه به نظر کارشناس متوسطه و ابتدایی اداره آموزش و پرورش انتخاب شدند. جمع ­آوری داده­ ها از طریق مصاحبه ­های نیمه ساختارمند انجام شد. گردآوری داده ­ها با 17 شرکت­کننده به نقطه اشباع رسید. جهت تجزیه و تحلیل داده­ ها از نرم ­افزار مکس کیودا MAXQDA) ( نسخه 10، در قالب کدگذاری نظریه­ پردازی داده بنیاد استفاده شد. جهت تعیین اعتبار داده­ ها، از اعتباریابی مخاطب استفاده شد. یافته‌ها: پس از تحلیل کلی مصاحبه­ ها، تعداد 509 کد اولیه شناسایی شد که پس از پالایش به 440 کد باز، 17 زیر مقوله و 4 کد محوری تبدیل شدند. از تعداد 440 کد ، 163 کد به موانع عمل معلمان فکور، 93 کد به عوامل زمینه ساز تأمل و تفکر، 80 کد از به عوامل مؤثر در غنای کار معلمان، 104 کد به پیامدهای تربیتی حضور معلمان فکور در مدرسه و کلاس تخصیص یافت. نتیجه‌گیری: تحلیل­ ها نشان داد دانش ­آموزان و مسائل مربوط به دانش­ آموزان، توانمندی­ های آموزشی معلم، ویژگی­ های شخصی و عاطفی معلم، برخورداری از فرصت ­های مناسب یادگیری و آگاهی از جامعه و محیط پیرامونی به عنوان عوامل زمینه ­ساز؛ موانع ستادی، موانع انسانی و موانع محیطی-موقعیتی به عنوان موانع عمل؛ تعاملات مثبت و پویا، بسترسازی­ های تحول گرا و فضای مدیریتی مدرسه به عنوان راهکارهای غنا و پیامدهای مرتبط با دانش ­آموزان، اولیا، همکاران، شخص معلم و پیامدهای مرتبط با مدرسه و جامعه به عنوان پیامدهای حضور معلمان فکور شناسایی شدند.