فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مراتع به‌عنوان نظام‌های اجتماعی-اکولوژیکی، تحت تأثیر برهم‌کنش میان ساختارهای مدیریتی و شبکه‌های اجتماعی ذی‌نفعان قرار دارند و شواهد نشان می‌دهد که مشارکت بهره‌برداران و روابط اعتماد و همکاری نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری مدیریت این نظام‌ها ایفا می‌کند. هدف این پژوهش بررسی نقش اجرای طرح‌های مرتعداری مشارکتی و تحلیل ساختار شبکه‌های اجتماعی در تغییر و بهبود مجموعه‌ای از شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی، مرتعی و آموزشی بهره‌برداران است که نتایج آن‌ها در قالب سه بُعد اقتصادی_اجتماعی، پوشش گیاهی_مرتعی و آموزش_ترویجی در حوزه آبخیز نهرمیان شهرستان شازند تحلیل و گزارش شده است. این تحقیق با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شد و داده‌ها از طریق پرسشنامه، مصاحبه با بهره‌برداران، بررسی اسناد اداره منابع طبیعی و تحلیل شبکه‌های اجتماعی گردآوری گردید. جامعه آماری شامل بهره‌برداران ده روستای منطقه مورد مطالعه بود که داده‌های حاصل از 240 بهره‌بردار مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج توصیفی نشان داد میانگین نمرات پاسخ‌دهندگان در گویه‌های اقتصادی-اجتماعی برابر 3/83 در مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت است که بیانگر گرایش مثبت بهره‌برداران نسبت به اثرات مدیریت مشارکتی می‌باشد. نتایج آزمون کای‌اسکوئر نشان داد اجرای طرح‌های مشارکتی مرتع‌داری به بهبود شاخص‌های اقتصادی-اجتماعی (3/84=χ²)، پوشش گیاهی-مرتعی (3/58=χ²) و آموزش–ترویجی (3/75=χ²) داشته است (0/05p <). همچنین یافته‌های تحلیل شبکه‌های اجتماعی بیانگر تراکم و انسجام بالای پیوندهای اعتماد و مشارکت بین بهره‌برداران و نهادهای مرتبط با مدیریت مرتع بود که نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت اقدامات مشارکتی ایفا کرده است. به‌طور کلی، نتایج نشان می‌دهد تلفیق مدیریت مشارکتی با تقویت شبکه‌های اجتماعی محلی می‌تواند زمینه‌ساز بهبود وضعیت پوشش گیاهی، ارتقای معیشت بهره‌برداران و افزایش مشارکت و اعتماد در مدیریت پایدار مراتع شود.