بررسی تأثیر آموزش ضمن خدمت بر توسعه حرفه‌ای معلمان: تحلیل مؤلفه‌ها، عوامل زمینه‌ای و الگوها

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، گروه مطالعات تربیتی و برنامه‎ ریزی درسی، دانشکده تعلیم و تربیت اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه مطالعات تربیتی و برنامه ‎ریزی درسی، دانشکده تعلیم و تربیت اسلامی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه تکنولوژی آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

4 استادیار، گروه تکنولوژی آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه اراک، اراک، ایران

doi
10.48310/tpd.2025.17260.1741
چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش ضمن خدمت بر توسعه حرفه ­ای معلمان: تحلیل مولفه ها، عوامل زمینه ­ای و الگوها انجام شده است. پیشینه: هدف از توسعه حرفه ­ای معلمان، ارتقای کیفیت آموزش و تربیت دانش ­آموزان از طریق توانمندسازی معلمان است. روش: این پژوهش با روش مرور نظام­ مند انجام شد. میدان پژوهش حاضر کلیۀ مطالعات انجام ­شده در حوزۀ آموزش ضمن خدمت معلمان بود. به جهت گستردگی مطالب در میدان پژوهش از روش نمونه گیری هدفمند به منظور جمع ­آوری داده ­ها از پایگاه ­های معتبر فارسی و خارجی شامل ساینس دایرکت، سیج پاب، پایگاه اطلاع­ رسانی اریک، کتابخانۀ آنلاین ویلی، اسپرینگر، گوگل اسکالر، پایگاه مجلات تخصصی نور، پایگاه مرکز اطلاعات علمی، مگیران و ایران­داک، استفاده شد. در فرآیند انتخاب مقالات برای پژوهش، معیارهای ورود و خروج تدوین شد. معیارهای ورود شامل ارتباط موضوعی، به‌روز بودن و قابل اعتماد­بودن(از منظر روش شناسی) هستند. معیارهای خروج پایین­بودن رتبه نشریه، جدید نبودن سال انتشار برای مقالات داخلی از 1395-1403 و برای مقالات خارجی از 2018-2023، تکراری ­بودن موضوع و محتوا، نامعتبر بودن روش ­های پژوهش، دست اول نبودن، فارسی و انگلیسی نبودن مقالات یافته­ شده، در نظر گرفته شد. یافته ­ها: یافته­ های پژوهش نشان­ داد آموزش­ های ضمن خدمت معلمان باید دربرگیرندۀ مؤلفه­ های صلاحیت، دانش، عمل و تعهد و توسعه حرفه ­ای معلمان باشد. همچنین در طراحی این دوره‌ها باید از الگوی آموزش بزرگسالان، یادگیری مداوم و آموزش خودخوان وخودراهبری یادگیری معلمان بهره برد. نتیجه ­گیری: سنجش اثربخشی دوره‌های آموزش ضمن خدمت نباید صرفاً به حوزۀ دانش حرفه ­ای معلمان محدود شود بلکه این دوره­ ها بر سایر ابعاد توسعه حرفه ­ای معلمان از جمله چگونگی ارتباط با دانش آموزان و همکاران، هم چنین مهارت­ های عملی و تفکر انتقادی آن ها نیز تأثیرگذار بوده و منجر به بهبود آن خواهند شد.