ارزیابی پیامدهای اقتصادی- اجتماعی سیاست تعادل بخشی برداشت آب زیرزمینی در دشت جیرفت
نویسندگان
1 استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران
2 دکتری (مدرس)، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران.
3 استادیار، گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران.
doi
10.22034/emj.2025.732502چکیده
امروزه یکی از مهمترین چالشهای پیش روی تحقق توسعه پایدار در سطح جهانی، منطقهای و محلی برداشت بیرویه و بهرهبرداری نامطلوب از منابع آب زیرزمینی در بخش کشاورزی میباشد؛ مسئلهای که ابعاد محیطی، اجتماعی و اقتصادی زندگی روستاییان را با تهدید مواجه کرده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر دشت جیرفت، به بررسی سیاست تعادلبخشی برداشت آب زیرزمینی و ارزیابی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن میپردازد تا راهکارهایی سازگار با شرایط محلی برای کاهش بهرهبرداری و افزایش منافع جوامع روستایی ارائه دهد. ماهیت این تحقیق توصیفی–تحلیلی بوده و از روشهای کمی و کیفی در مراحل گردآوری تا تحلیل دادهها استفاده شده است. ابزار گردآوری داده شامل مطالعات اسنادی و کتابخانهای، مشاهدات میدانی و پرسشنامه میباشد. دادههای خام حاصل از پرسشنامه با بهرهگیری از نرمافزارSPSS مورد تحلیل قرار گرفته است. جامعه آماری تحقیق شامل کشاورزان بهرهبردار از ۱۹۳۹ حلقه چاه عمیق کشاورزی واقع در محدوده دشت جیرفت است. حجم نمونه برابر با ۳۲۰ بهرهبردار از ۹۰ چاه منتخب بوده که شامل بهرهبرداران خانوادگی، سرمشاعها، مالکان بزرگ و نیز متخصصان و فارغالتحصیلان رشته کشاورزی شاغل در این حوزه میباشد. نتایج نشان داد که بر اساس خروجی آزمون یومانویتنی، قوانین و سیاستهای تشویقی در مقایسه با سایر مداخلات، آثار اقتصادی–اجتماعی چشمگیرتری در ایجاد تعادل نسبی منابع آب زیرزمینی در نواحی روستایی دشت جیرفت دارند. این نتایج بر اساس نظرات ذهنی کاربران است و هیچگونه برداشتی در زمینه اقتصادی-اجتماعی مانند افزایش درآمد کشاورزان، انجام نشده است. همچنین، بر پایه تحلیلهای انجامشده، راهکارهای عملی پیشنهادی شامل ذخیرهسازی آب، انتقال و توزیع بهینه در سطح مزرعه و کاهش تبخیر، میتواند به ایجاد تعادل در منابع آب زیرزمینی، کاهش آسیبپذیری و پایداری فعالیتهای کشاورزی در این منطقه کمک نماید.
