پژوهشی در انتساب تاریخی، ویژگی های معماری و آرایه های برج مقبرۀ منسوب به شیخ حیدر در مشکین شهر
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، گروه مرمت و باستان سنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشیار گروه مرمت و باستان سنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
3 استادیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
doi
10.22084/nb.2022.25189.2411چکیده
مطالعۀ برجمقبرهها یکی از بحثبرانگیزترین مباحث باستانشناسی و معماری دوران اسلامی است که همواره گاهنگاری و انتساب دقیق تاریخی آنها با چالشهایی همراه است. بهعلت فقدان اسناد قابلاتکا، معمولاً انتساب تاریخی این بناها به اسم فرد یا در صورت مشخص نبودن هویت بانی یا صاحب آن، به اسم شهر بوده است؛ از آنجمله میتوان به مقبرۀ منسوب به «شیخحیدر» شهر مشکینشهر استان اردبیل اشاره کرد که با عنوان «مقبرۀ شیخحیدر صفوی» (863-893 هـ.ق.) معروف بوده، اما متون تاریخی دستاول، محل دفن اولیۀ وی را مکان دیگری معرفی کردهاند. هدف این پژوهش، مطالعۀ تاریخی انتساب بنای شیخحیدر، گاهنگاری و مطالعۀ تطبیقی بنا از منظر معماری و آرایهها با نمونههای مشابه و بررسی مرمتهای صورت گرفته است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی مبتنیبر مطالعات میدانی شامل: توصیف دقیق اجزای معماری بنا، عکاسی و تهیۀ پلان و طرح از آرایهها در کنار رجوع به اسناد دستاول تاریخی و بررسی نمونههای مشابه جهت گاهنگاری تطبیقی است. بهعلاوهبر بررسی بانیان ساخت بنا و انتساب آن در منابع مختلف تاریخی و مطالعات تطبیقی با آثار معماری مشابه در ایران و خارج از ایران برای معرفی ویژگیهای بنا استفادهشده است. نتایج مطالعه نشان میدهد که قدمت بنا مربوط به دورۀ ایلخانی است؛ خوانش کتیبه بنا و همچنین تاریخ شهادت شیخحیدر مطابقتی با یکدیگر ندارند؛ از اینرو، بهنظر میرسد فرضیۀ مبتنیبر اینکه مدتی پیکر شیخحیدر در این بنا مدفون بوده تا درنهایت بخش دیگری از پیکر از روستای تاباساران روسیه به داخل مرز ایران کنونی منتقلشده و در مجموعۀ «شیخ صفیالدین اردبیلی» دفن گشته، تقویت میگردد.
