تنوع درون جمعیتی بادام‌کوهی (Amygdalus scoparia) در رویشگاه های اسفند و بنستان در استان کرمان بر اساس برخی صفات مورفولوژیکی نهال‌های یکساله

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت و کنترل بیابان، گروه مدیریت مناطق خشک و بیایانی، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

2 دانشیار، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم و مهندسی جنگل، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

4 استادیار، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

5 دانشیار، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

doi
10.22034/emj.2025.731424
چکیده

این تحقیق با هدف بررسی تنوع بین ژنوتیپ‌های گونه Amygdalus scoparia و تأثیر درختان مادری بر رشد نهال در رویشگاهی از زرند استان کرمان انجام شد. بدین منظور تعداد 20 درخت به‌صورت کاملا تصادفی انتخاب شد. سپس بذرهای جدا شده از درختان مادری در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه یزد بر اساس طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار کشت شدند. پس از پایان فصل رویش سال اول، خصوصیات مورفولوژیکی نهال‌ها شامل ارتفاع، قطر یقه، تعداد برگ، طول برگ، حداکثر عرض برگ، تعداد شاخه و شکل برگ اندازه‌گیری و ثبت شد. نتایج نشان داد که ژنوتیپ بر ویژگی‌های طول برگ، تعداد شاخه و شکل برگ تأثیر معنی‌داری داشت، به‌طوری که نهال‌های به‌دست آمده از ژنوتیپ‌های شماره 2، 5 و 20 از نظر ارتفاع به‌طور قابل توجهی در مقایسه با سایر نهال‌ها از میانگین کمتری برخوردار بودند. همچنین طول برگ نهال‌های به‌دست آمده از ژنوتیپ شماره 15 و 4 و حداکثر عرض برگ و تعداد شاخه در نهال‌های حاصل از ژنوتیپ‌های شماره 13 و 15 و شکل برگ نهال‌های حاصل از ژنوتیپ‌های شماره 4 و 15 به‌طور معنی‌داری بیشتر از سایر نهال‌ها بود. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد که بین ارتفاع نهال با تعداد شاخه و شکل برگ همبستگی مثبت و معنی‌داری وجود دارد. همچنین همبستگی صفت تعداد برگ با طول و عرض برگ، شکل برگ و تعداد شاخه معنی‌دار و منفی بود. صفت تعداد شاخه نیز با طول و عرض برگ همبستگی مثبت و معنی‌داری نشان داد. نتایج تحلیل مؤلفه‌های اصلی نشان داد که سه مؤلفه اول بیش از 70 درصد از واریانس‌ها را تشکیل می‌دهند که در تشکیل این سه مؤلفه، طول برگ، تعداد برگ، حداکثر عرض برگ و شکل برگ نقش مهم‌تری داشتند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که صفات برگ شامل تعداد، اندازه و شکل برگ‌ها بیشترین تأثیر را در ایجاد تنوع داشتند. نتایج تحقیق حاضر امکان انتخاب ژنوتیپ‌های مرغوب‌تر را برای افزایش بازده تولید و تکثیر فراهم می‌کند که می‌تواند توسط سازمان‌ها و نهادهای زیربط جهت تولید نهال با هدف احیای عرصه‌های تخریب‌یافته و مهم‌تر از آن حفاظت از عرصه‌های موجود، مورد توجه و استفاده قرار گیرد.