زیست‌شناسی و شکارگری سن Zicrona caerulea (Hem.: Pentatomidae) روی سوسک برگخوار لور Altica viridula (Col.: Chrysomelidae) در شرایط آزمایشگاهی

نویسندگان

1 استادیار، ایستگاه تحقیقات منابع‌طبیعی نوشهر (باغ گیاهشناسی)، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، نوشهر، ایران.

2 استادیار، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

3 دبیر زیست شناسی، آموزش و پرورش مرزن‌آباد، مرزن‌آباد، مازندران،ایران.

doi
10.22092/bcpp.2025.368534.387
چکیده

جنگل‌های هیرکانی، با قدمتی بین 25 تا 50 میلیون سال، از با ارزش‌ترین جنگل‌های جهان به‌‌شمار می‌آیند و به‌عنوان یک زیستگاه طبیعی شناخته می‌شوند. این جنگل‌ها نقش اساسی در حفاظت از تنوع زیستی و حفظ تعادل اکولوژیک منطقه دارند. فشارهای ناشی از گسترش آفات، تهدیدی جدی برای این زیست بوم ارزشمند به‌حساب می‌آید. لذا حفظ و حراست از آن خیلی مهم می‌باشد. در سال های اخیر، آفت Altica viridula Weise به‌عنوان یکی از آفات برگ‌خوار Carpinus orientalis mill. در برخی از مناطق استان مازندران محسوب می‌شود. این آفت با تغذیه از برگ‌‌ها موجب خشک شدن شاخ و برگ درختان، کاهش تراکم جنگل و افزایش آتش‌سوزی می‌شود. مدیریت آفت مذکور نیازمند راهکارهایی است که علاوه بر کارایی و تاثیر روی آفت با محیط‌زیست نیز سازگار باشد. استفاده از دشمنان طبیعی یکی از رویکردهای موثر در مهار زیستی آفات به‌‌شمار می‌آید. گونه Zicrona caerulea Linnaeus به‌عنوان یک شکارگر اختصاصی A. viridula در مطالعات اخیر شناسایی شده است. شکارگر یاد شده متعلق به خانواده Pantatomidae است. سن‌های بالغ از جنگل‌های الیت–دلیر شهرستان مرزن‌آباد جمع‌آوری و به آزمایشگاه ایستگاه تحقیقات منابع‌طبیعی نوشهر منتقل شدند. زیست‌شناسی و مراحل زندگی شکارگر مذکور در آزمایشگاه با تغذیه از لاروهای سوسک برگخوار لور در شرایط 13 ساعت روشنایی و 11 ساعت تاریکی، دمای 2±25 درجه سلسیوس و رطوبت‌نسبی 5±65 درصد انجام شد. مطالعات در آزمایشگاه بر پایه طرح آماری توصیفی کنترل شده انجام شد. همچنین تصادفی‌سازی را با استفاده از 15 ظرف برای تکرار اجرا کردیم که امکان ارزیابی مطمئن‌تری از نتایج فراهم شود. متوسط طول دوره قبل از تخم‌گذاری 5/0±1/7 روز، میانگین تعداد تخم گذاشته شده 3/42±20/15 عدد، دوره جنینی 0/7±15/5 روز، میانگین میزان تفریخ تخم 2/18±93/1 درصد و میانگین طول عمر سن‌های نر و ماده به ترتیب 1/78±38/2 و 2/35±40/5 روز بود. این شکارگر دارای پنج سن پورگی است. پوره سن پنجم پس از 0/3±7 روز بالغ شد. تکمیل یک نسل به طور متوسط 2/90±44/5 روز طول کشید. در بررسی میزان شکارگری مشاهده شد که پوره‌های سن اول تغذیه نکردند. تعداد لاروهای سن سوم به‌عنوان غذا برای پوره‌های سن 1، 2، 3، 4 و 5 به ترتیب 2، 4، 6، 9 و 16 عدد بود. درصد شکارگری سن یک تا پنج به ترتیب صفر، 85/71، 88/09، 92/59 و 91/96 درصد بود. بعد از ظهور سن‌های بالغ، سن های نر و ماده جفت شدند، سپس 10 جفت انتخاب و میزان شکارگری هر جفت روزانه مورد بررسی قرار گرفت. نرخ شکارگری سن‌های نر و ماده به ترتیب 14/2 و 14/7 لارو بود. در مجموع، درصد لاروهای خورده شده از پوره سن دوم تا حشرات بالغ افزایش یافت. این گونه به‌دلیل ویژگی‌هایی نظیر طول عمر کوتاه، قدرت شکارگری بالا و تولیدمثل مناسب، پتانسیل بالایی برای استفاده به‌عنوان عامل مهار زیستی دارد و حفاظت، حمایت و رهاسازی آن به طور جدی ضروری است. تحقیقات قبلی اثربخشی Z. caerulea را در مناطق مختلف نشان داده است، اما هدف این مطالعه پر کردن شکاف دانش در مورد تأثیر آن در اکوسیستم‌ جنگل‌های هیرکانی است. هدف اصلی، ارزیابی کارایی Z. caerulea در مدیریت جمعیت‌های A. viridula است که بینش‌های ارزشمندی را برای استراتژی مدیریت آفت ارائه می‌دهد.