تحلیل جامع مصرف آب در تولید محصولات کشاورزی: مطالعه موردی شهرستان سراوان

نویسندگان

1 استادیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده علوم محیطی و توسعه پایدار، دانشگاه سراوان، سراوان، ایران.

2 دانشیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده علوم محیطی و توسعه پایدار، دانشگاه سراوان، سراوان، ایران.

doi
10.22034/emj.2025.731846
چکیده

کمبود آب مشخصه اصلی مناطق خشک و نیمه‌خشک است که تولید مواد غذایی را تأثیر قرار می‌دهد. با توجه به محدودیت منابع آب در مناطق خشک و عدم وجود زمین‌های حاصلخیز جهت افزایش سطح زیر‌کشت، افزایش تقاضا برای مواد غذایی باید از طریق تولید پایدار محصولات کشاورزی تأمین شود. این مسئله منجر به افزایش فشار به منابع آب می‌شود. بنابراین مدیریت مصرف آب کشاورزی در مناطق خشک ضروری است. در این تحقیق هدف محاسبه حجم آب مصرف شده برای تولید محصولات کشاورزی شهرستان سراوان از طریق شاخص آب مجازی و ردپای آب است. بدین منظور ابتدا نیاز آبیاری محصولات کشاورزی شهرستان سراوان در محیط نرم افزارCROPWAT  به‌دست آمد. سپس محتوای آب مجازی، ردپای آب و بهره‌وری مصرف آب محاسبه شد. نتایج نشان داد کل میزان مصرف آب برای تولید محصولات کشاورزی در شهرستان سراوان 827/066 میلیون مترمکعب می‌باشد. بیشترین میزان مصرف آب مربوط به محصولات خرما (80/96 درصد)، یونجه (6/68 درصد) و گندم (3/49 درصد) می‌باشد. متوسط آب مجازی محصولات کشاورزی 1/265 مترمکعب بر کیلوگرم است. 93/88 درصد از آبیاری محصولات کشاورزی شهرستان سراوان از طریق آب آبی، 6 درصد آب سبز و 5/07 درصد آب خاکستری صورت می‌گیرد. نتایج بهره‌وری مصرف آب نشان می‌دهد به ازای مصرف یک مترمکعب آب،3/21 کیلوگرم محصول کشاورزی تولید می‌شود. برای مدیریت منابع آب در شهرستان سراوان توسعه کشت پیاز، گوجه فرنگی و بادمجان و کاهش سطح زیر کشت یونجه و گندم پیشنهاد می‌شود.