فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ویژگی‌های محیطی یک گونه گیاهی می‌تواند بر کمیت و کیفیت متابولیت‌های ثانویه اثرگذار باشد. تعیین اثر هریک از عوامل محیطی به انتخاب بهترین منطقه رویشی یک گونه کمک می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر شرایط خاک بر میزان متابولیت‌های ثانویه گیاه مرغ (Cynodon dactylon) در دو رویشگاه شهرستان خواف (بالاخواف و قاسم‌آباد‌ پائین خواف چمن‌آباد) در سال 1400 انجام شد. نمونه‌برداری با روش کاملاً تصادفی از خاک و گیاهان مرغ صورت گرفت. خصوصیات خاک شامل بافت خاک، مقدار اسیدیته، هدایت الکتریکی، مقدار ماده آلی و مقدار آنیون‌ها و کاتیون‌ها و متابولیت‌های ثانویه شامل آلکالوئید، فلاونوئید، ساپونین و تانن در آزمایشگاه اندازه‌گیری شد. پس از بهره‌برداری و عصاره‌گیری از گیاه مذکور به روش تقطیر با آب، ترکیبات عصاره با دستگاه GC-MS تعیین گردید. نتایج آزمون T-test نشان داد که مقدار Ec، SAR، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و سدیم (01 / 0 > p) در رویشگاه پائین خواف و مقدار کلر (01/ 0 > p) در رویشگاه بالاخواف به‌طور معنی‌داری بیشتر بود. میزان متابولیت‌های ثانویه مورد بررسی (آلکالوئید، فلاونوئید، ساپونین و تانن) در رویشگاه پایین خواف افزایش معنی‌داری نسبت به رویشگاه بالاخواف داشت، که از این بین میزان آلکالوئیدها و تانن‌ها افزایش قابل توجهی را نشان دادند. طبق نتایج آنالیز همبستگی، بین مقدار آلکالوئید با درصد نیتروژن آلی خاک در رویشگاه بالاخواف و پائین خواف همبستگی مثبت و معنی‌دار وجود داشت. همچنین بین فلاونوئید در رویشگاه بالا خواف با درصد نیتروژن آلی خاک و میزان شوری همبستگی مثبت و با میزان منیزیم همبستگی منفی مشاهده گردید. نتایج مشخص نمود که در رویشگاه پائین خواف مقدار ساپونین با مؤلفه آهک همبستگی مثبت داشت، در حالیکه مقدار تانن با پارامتر مذکور همبستگی منفی نشان داد. این در حالی بود که در منطقه بالا خواف ساپونین و تانن با مقدار فسفر و منیزیم خاک همبستگی مثبت و معنادار و با مقدار کلسسیم خاک همبستگی منفی داشت. انتظار می‌رود، این بررسی مستند یک تصویر کلی از عوامل فیزیکوشیمیایی خاک که مسئول نوسانات در متابولیت‌های ثانویه هستند را ترسیم کند و راهی عملی برای به‌دست آوردن کیفیت ثابت و کمیت بالای ترکیبات فعال زیستی در پوشش گیاهی و ارائه پیشنهادهایی برای تحقیق و توسعه آینده باشد.